Współczesna ochrona przeciwpożarowa obiektów przemysłowych coraz częściej opiera się na zaawansowanych systemach gaszenia cieczą, w szczególności instalacjach wykorzystujących mgłę wodną. Rozwiązania te łączą wysoką skuteczność gaszenia z ograniczonym zużyciem wody oraz minimalizacją strat popożarowych, co ma kluczowe znaczenie w obiektach o dużej koncentracji infrastruktury technicznej i materiałów o podwyższonym ryzyku zapłonu.
Skuteczność systemu gaszenia mgłą wodną nie zależy jednak wyłącznie od właściwego doboru dysz czy parametrów hydraulicznych instalacji. Równie istotnym elementem jest niezawodna centrala sterująca, która odpowiada za nadzór nad systemem, przetwarzanie sygnałów z urządzeń detekcyjnych, sterowanie elementami wykonawczymi oraz komunikację z innymi systemami bezpieczeństwa pożarowego. W przypadku modernizacji istniejących obiektów przemysłowych rola centrali sterującej nabiera szczególnego znaczenia, ponieważ musi ona zapewnić pełną funkcjonalność systemu przy jednoczesnym dostosowaniu do zastanej infrastruktury technicznej.
Niniejszy artykuł przedstawia studium przypadku wdrożenia systemu gaszenia cieczą w postaci instalacji zraszaczowej, którego założenia i architektura sterowania są analogiczne do rozwiązań stosowanych w systemach gaszenia mgłą wodną. Na przykładzie rzeczywistego obiektu przemysłowego omówiono rolę centrali sterującej jako kluczowego elementu zapewniającego niezawodność, elastyczność oraz pełny nadzór nad procesem gaszenia, zarówno w warunkach normalnej eksploatacji, jak i w sytuacjach zagrożenia pożarowego.
Opisywany obiekt stanowi zakład przemysłowy wzniesiony w latach 60. XX wieku, obejmujący dwie hale przeznaczone do magazynowania paliw uzupełniających. Każda z hal posiada powierzchnię około180 m². Ze względu na wiek budynku oraz jego pierwotne przeznaczenie, infrastruktura techniczna była na przestrzeni lat wielokrotnie modernizowana. Należy jednak podkreślić, że obiekt nie był pierwotnie projektowany z myślą o integracji nowoczesnych systemów ochrony przeciwpożarowej, w szczególności instalacji gaszenia wodą.
W celu zwiększenia poziomu bezpieczeństwa pożarowego inwestor podjął decyzję o doposażeniu obu hal w instalację gaszenia wodą w postaci systemu zraszaczowego. Modernizacja istniejących obiektów przemysłowych, zwłaszcza tych o wieloletniej historii eksploatacyjnej, wiąże się jednak z szeregiem wyzwań technicznych oraz organizacyjnych.
Kluczowym założeniem projektu było zastosowanie rozwiązania niezawodnego, elastycznego i o modułowej strukturze, które umożliwi:
System musiał jednocześnie charakteryzować się wysoką odpornością na uszkodzenia, zapewniać stały nadzór nad instalacją oraz być możliwy do wdrożenia w istniejącej infrastrukturze obiektu, bez konieczności kosztownej przebudowy.
Centralnym elementem systemu została centrala sterująco-zasilająca urządzeniami przeciwpożarowymi typu FPM+, pełniąca w tym projekcie funkcję centrali gaszenia. W skład instalacji weszły również uniwersalne sterowniki pożarowe e.USP oraz moduły ciągłości liniie. MCL, zabudowane w dedykowanych obudowach zbiorczych. Magistralę komunikacyjną systemu wykonano z użyciem ognioodpornego światłowodu, co zapewniło wysoki poziom niezawodności oraz odporność na warunki pożarowe.
Centrala FPM+ realizuje pełne sterowanie oraz ciągły monitoring kluczowych elementów instalacji, w tym:
Dodatkowo do centrali włączono szereg sygnałów technicznych, istotnych z punktu widzenia bezpieczeństwa i eksploatacji obiektu, takich jak:
%20(1).png)
Pomieszczenie pompowni zostało zabezpieczone zarówno instalacją tryskaczową, jak i dodatkową punktową czujką dymu, podłączoną bezpośrednio do centrali FPM+. Centrala steruje również systemem przewietrzania pompowni, co ma szczególne znaczenie w przypadku zastosowania dodatkowej pompy spalinowej.
Integralnym elementem rozwiązania jest dedykowany panel operatorski HMI, który umożliwia pełną wizualizację pracy systemu i zapewnia obsłudze bieżący dostęp do informacji o stanach alarmowych, uszkodzeniach oraz pracy poszczególnych urządzeń. Połączenie centrali FPM+ z istniejącym systemem sygnalizacji pożarowej (SSP) pozwala na wymianę sygnałów alarmowych oraz informacji o uruchomieniu procesu gaszenia.
Zastosowanie centrali FPM+ pozwoliło inwestorowi w istotny sposób podnieść poziom bezpieczeństwa pożarowego modernizowanego obiektu. W dobie rosnącej liczby pożarów hal magazynowych i przemysłowych rozwiązanie to zapewnia pełny nadzór nad instalacją oraz szybkie i kontrolowane uruchomienie procesu gaszenia.
W przypadku wykrycia zagrożenia pożarowego gaszenie wybranej sekcji może zostać uruchomione:
Panel HMI umieszczony w pomieszczeniu obsługi zapewnia operatorowi czytelny i aktualny obraz stanu centrali, alarmów, uszkodzeń oraz pracy wszystkich wejść i wyjść systemu. Pełny nadzór nad liniami sterującymi, realizowany z wykorzystaniem modułów e.USP oraz e.MCL, gwarantuje, że instalacja gaszenia zadziała dokładnie wtedy, gdy będzie to rzeczywiście konieczne.
Przedstawione studium przypadku jednoznacznie pokazuje, że skuteczność systemów gaszenia cieczą - w tym instalacji wykorzystujących mgłę wodną - w dużej mierze zależy od prawidłowo zaprojektowanego i niezawodnego systemu sterowania.
Centrala gaszenia pełni rolę nadrzędnego elementu integrującego detekcję, sterowanie oraz nadzór nad wszystkimi urządzeniami wykonawczymi i pomocniczymi, zapewniając spójne i przewidywalne działanie instalacji w sytuacji zagrożenia pożarowego.
Zastosowanie centrali sterującej FPM+ w modernizowanym obiekcie przemysłowym umożliwiło stworzenie elastycznej, modułowej architektury sterowania, odpornej na uszkodzenia i w pełni dostosowanej do istniejącej infrastruktury technicznej. Rozwiązanie to potwierdza, że również w obiektach o wieloletniej historii możliwe jest wdrożenie nowoczesnych systemów gaszenia, spełniających aktualne wymagania w zakresie bezpieczeństwa pożarowego i niezawodności działania.
W kontekście systemów gaszenia mgłą wodną, charakteryzujących się wysoką dynamiką działania oraz precyzyjnym dozowaniem środka gaśniczego, rola centrali sterującej nabiera szczególnego znaczenia.
Pełny nadzór nad liniami sterującymi, ciągła kontrola stanów technicznych oraz czytelna wizualizacja pracy systemu pozwalają na szybkie podejmowanie decyzji i minimalizację skutków pożaru.
Podsumowując, odpowiednio dobrana i skonfigurowana centrala sterująca stanowi fundament skutecznego systemu gaszenia cieczą.
Jej zastosowanie przekłada się nie tylko na zwiększenie poziomu bezpieczeństwa chronionego obiektu, lecz także na poprawę ergonomii i obsługi, ograniczenie strat materialnych oraz zapewnienie pełnej kontroli nad procesem gaszenia – zarówno w systemach zraszaczowych, jak i instalacjach opartych na technologii mgły wodnej.
Autor: Piotr Matuszewski
Dyrektor Produkcji w Ela-compil, szef działu FPM+.
Rzeczoznawca SITP, członek PIIB z uprawnieniami w specjalności telekomunikacyjnej, elektrycznej i elektroenergetycznej.
Ponad 25 lat doświadczenia w technicznej ochronie obiektów, autor projektów i publikacji branżowych, propagator BIM.
Projektujesz automatykę pożarową i odpowiadasz za realizację scenariuszy: uruchomienia, blokady, opóźnienia, sterowanie wentylacją, zasilaniem, zamknięciami i sygnalizacją do SSP/SIUP? W pewnym momencie niemal każdy projekt zahacza o stałe urządzenia gaśnicze. I tu pojawia się ryzyko skrótu myślowego: „to tylko kolejny odbiornik do załączenia”.
W praktyce różne technologie gaszenia działają innym mechanizmem, mają inne warunki brzegowe i inną „wrażliwość” na otoczenie. A to bezpośrednio przekłada się na to, jak powinien wyglądać scenariusz pożarowy, logika sterowania i wymagane blokady. Ten artykuł porządkuje różnice między gaszeniem wodą, mgłą wodną (nisko- i wysokociśnieniową) oraz gazem – z perspektywy projektanta automatyki pożarowej, który nie musi być specjalistą od samego proces ugaszenia.
· Woda(tryskacze/zraszanie) gasi głównie przez chłodzenie, ale bywa „inwazyjna” dla obiektu (zalanie, szkody wtórne).
· Mgła wodna wykorzystuje drobne krople i szybkie parowanie: efektywnie chłodzi, ogranicza promieniowanie cieplne i może poprawiać warunki ewakuacji.
· Mgła wysokociśnieniowa (60–200 bar) daje najmniejsze zużycie wody i zwykle najmniejsze szkody wtórne.
· Gaz gasi przez redukcję tlenu lub hamowanie reakcji w płomieniu; wymaga dopiętej szczelności i „twardszej” logiki scenariuszowej.
Każdy pożar to zależność trzech elementów: paliwo, energia (temperatura/źródło zapłonu) i utleniacz(tlen). Skuteczne gaszenie polega na ograniczeniu przynajmniej jednego z nich –najczęściej przez chłodzenie lub redukcję tlenu. Różne technologie robią to inaczej, więc inaczej należy je „wpisać” w scenariusz pożarowy.
Woda gasi przede wszystkim przez chłodzenie: odbiera energię cieplną z ogniska pożaru. W instalacjach tryskaczowych i zraszaczowych efekt uzyskuje się głównie „masą wody” – zwilżaniem, penetracją materiału palnego i chłodzeniem elementów konstrukcji.
Najczęściej w pożarach klasy A (materiały stałe, np. drewno, papier).
· W scenariuszu uwzględnij ryzyko szkód wtórnych (zalanie) – szczególnie w strefach wrażliwych(IT, archiwa, rozdzielnie).
· Zwróć uwagę na konsekwencje dla instalacji elektrycznych i zasilania odbiorów w strefie.
· W logice sterowania rozdziel: detekcja → decyzja → uruchomienie, oraz jasno opisz warunki stop/hold/test.
Mgła wodna to dyspersja czystej wody w postaci bardzo drobnych kropli. Dzięki ogromnej powierzchni wymiany ciepła krople szybko odbierają energię i parują – a parowanie jest tu kluczowe, bo intensywnie chłodzi i lokalnie wpływa na warunki spalania.
· Szybkie chłodzenie strefy pożaru i gazów pożarowych.
· Ograniczenie promieniowania cieplnego (możliwość tworzenia kurtyn/ekranów wodnych).
· Redukcję zadymienia i częściowe „wiązanie” produktów spalania.
· Lokalne wypieranie tlenu w strefie płomienia przez parę wodną (efekt miejscowy, nie„ globalny” jak w gazie).
· Tryskacze/zraszanie:3–12 bar, krople zwykle > 1000 μm.
· Mgła niskociśnieniowa: 10–35 bar, krople ok. 200–1000 μm.
· Mgła wysokociśnieniowa: 60–200 bar, krople ok. 20–200 μm.
To rozwiązanie „pośrednie”: zwykle mniejsze zużycie wody niż w klasycznych instalacjach, lepsze chłodzenie płomienia i gazów pożarowych, ale wciąż zauważalna ilość wody może osiadać na powierzchniach.
Tu efekt buduje przede wszystkim parowanie mikro kropel w strefie płomienia. W praktyce oznacza to wysoką efektywność przy minimalnym zużyciu wody i zwykle najmniejsze szkody wtórne.
Systemy gazowe gaszą głównie przez redukcję stężenia tlenu (gazy obojętne) lub przez wpływ na reakcję spalania w płomieniu (gazy chemiczne). W odróżnieniu od wody i mgły, gaz nie opiera się na intensywnym chłodzeniu.
Skuteczność gaszenia gazem zależy od utrzymania wymaganego stężenia środka w chronionej kubaturze. Nieszczelności, otwarcia drzwi czy działająca wentylacja mogą szybko osłabić efekt gaśniczy.
· Scenariusz zwykle wymaga twardszych blokad: zamknięcia, odcięcia, kontrola wentylacji, sygnalizacja i procedury bezpieczeństwa.
· Więcej etapów sekwencji: pre alarm/ostrzeżenie → opóźnienie → zrzut → kontrola utrzymania warunków.
· Nacisk na bezpieczeństwo ludzi: ostrzeganie, potwierdzenia, blokady serwisowe.
• Woda(tryskacze/zraszanie) – skuteczna, ale licz się ze szkodami wtórnymi.
• Mgła niskociśnieniowa –mniejsza „inwazyjność” niż tryskacze, ale nadal możliwe zawilgocenie.
• Mgła wysokociśnieniowa– wysoka efektywność, najmniejsze szkody wtórne.
• Gaz – świetny dla sprzętu, ale wymagający dla szczelności i logiki scenariuszowej.
1. Jaki jest cel działania systemu gaśniczego: ugaszenie płomienia, ograniczenie promieniowania, czy kupienie czasu na ewakuację?
2. Czy w strefie są elementy wrażliwe (IT, archiwa, rozdzielnie), gdzie szkody wtórne są krytyczne?
3. Jakie warunki brzegowe decydują o skuteczności (szczelność, wentylacja, otwarcia, przepływy powietrza)?
4. Jakie działania wspierające muszą iść w parze z gaszeniem (wentylacja, klapy, drzwi, zasilanie, odcięcia)?
5. Czy potrzebujesz etapowania: ostrzeżenie → opóźnienie → uruchomienie →potwierdzenie zadziałania?
6. Jak rozwiążesz tryby serwisowe/testowe, aby nie generować fałszywych uruchomień?
7. Jak będzie wyglądała komunikacja: sygnalizacja, komunikaty, powiadomienia dla obsługi i służb?
8. Co jest kryterium zakończenia działania i powrotu do stanu bezpiecznego?
Woda, mgła wodna i gaz potrafią być równie skuteczne – ale działają innym mechanizmem i mają inne wymagania. Dla projektanta automatyki pożarowej kluczowe jest nie tylko „uruchomić” system gaśniczy, ale zapisać scenariusz tak, żeby technologia miała warunki do działania (i żeby obiekt był bezpieczny dla ludzi oraz mienia).
Autor: Piotr Matuszewski
Dyrektor Produkcji w Ela-compil, szef działu FPM+.
Rzeczoznawca SITP, członek PIIB z uprawnieniami w specjalności telekomunikacyjnej, elektrycznej i elektroenergetycznej.
Ponad 25 lat doświadczenia w technicznej ochronie obiektów, autor projektów i publikacji branżowych, propagator BIM.
.webp)
Szkolenie było zrealizowane pod patronatem Platformy Automatyków Pożarowych FireMATRIX, przy współpracy z Akademią Profesjonalnej Technicznej Ochrony Mienia APTOM.
Uczestnicy szkolenia zapoznali się z aktualnymi wymogami w zakresie projektowania i wykonywania systemów kontroli dostępu oraz ewakuacji, szczególnie w kontekście zbliżającej się publikacji przetłumaczonej na język polski normy PN-EN 13637:2015 Sterowane elektrycznie systemy do wyjść przeznaczone do stosowania na drogach ewakuacyjnych – Wymagania i metody badań.
Wykład przeprowadził kol. Andrzej Tomczak, który ma blisko 25-letnie doświadczenie w prowadzeniu szkoleń z zakresu zabezpieczeń technicznych, a jednocześnie jest autorem tłumaczenia powyższej normy, które wykonał dla Polskiego Komitetu Normalizacyjnego z ramienia Polskiej Izby Systemów Alarmowych. W trakcie zajęć omówiono m.in. działanie i oznakowanie zielonego przycisku inicjującego odblokowanie przejścia, zaprojektowanego zgodnie z normą PN-EN 13637:2015.
.jpg)
.webp)
Ten ośmiogodzinny wykład jest pierwszym modułem szerszego szkolenia związanego z nabyciem umiejętności prawidłowego projektowania i wykonywania elektronicznych systemów kontroli dostępu. Kolejnym modułem są zajęcia praktyczne, które odbywają się w nowoczesnej sali demonstracyjnej firmy GU Polska w Poznaniu, ściśle współpracującej z Platformą FireMATRIX.
- mechanicznych zamków przeciw panicznych, realizujących funkcje przeciw paniczne B, C, D, E;
- aktywatorów kontroli dostępu takich jak zamki elektromechaniczne i elektro zaczepy w nietypowych konfiguracjach, pozwalających na obniżanie kosztów inwestycji;
- sterowanego elektrycznie systemu do wyjść przeznaczonego do stosowania na drogach ewakuacyjnych, zgodnego z normą PN-EN 13637:2015;
- systemu nadzorującego funkcjonowanie budynku, w tym sterowanie wyjściami ewakuacyjnymi.
Szkolenie zostało bardzo dobrze przyjęte przez uczestników, co potwierdzają wypełnione przez nich ankiety ewaluacyjne. Oprócz chęci kontynuowania szkolenia dotyczącego systemów kontroli dostępu i ewakuacji, wykazano również zainteresowanie pogłębianiem wiedzy z zakresu innych systemów zabezpieczeń, takich jak systemy sygnalizacji włamania i napadu oraz systemy dozoru wizyjnego. Wykazano również zainteresowanie tematyką systemów sygnalizacji pożarowej m.in. w zakresie tworzenia scenariuszy pożarowych oraz prowadzenia uzgodnień.
Autor: Andrzej Tomczak ID Electronics Sp. z o.o
Ekspert, rzeczoznawca i wykładowca w zakresie bezpieczeństwa i zabezpieczeń, od ponad 30 lat zajmujący się systemami kontroli dostępu. Przedstawiciel Polskiej Izby Systemów Alarmowych w Polskim Komitecie Normalizacyjnym. Autor wielu artykułów nt. systemów bezpieczeństwa i zabezpieczeń oraz automatyki budynkowej.