Projektujesz automatykę pożarową i odpowiadasz za realizację scenariuszy: uruchomienia, blokady, opóźnienia, sterowanie wentylacją, zasilaniem, zamknięciami i sygnalizacją do SSP/SIUP? W pewnym momencie niemal każdy projekt zahacza o stałe urządzenia gaśnicze. I tu pojawia się ryzyko skrótu myślowego: „to tylko kolejny odbiornik do załączenia”.
W praktyce różne technologie gaszenia działają innym mechanizmem, mają inne warunki brzegowe i inną „wrażliwość” na otoczenie. A to bezpośrednio przekłada się na to, jak powinien wyglądać scenariusz pożarowy, logika sterowania i wymagane blokady. Ten artykuł porządkuje różnice między gaszeniem wodą, mgłą wodną (nisko- i wysokociśnieniową) oraz gazem – z perspektywy projektanta automatyki pożarowej, który nie musi być specjalistą od samego proces ugaszenia.
· Woda(tryskacze/zraszanie) gasi głównie przez chłodzenie, ale bywa „inwazyjna” dla obiektu (zalanie, szkody wtórne).
· Mgła wodna wykorzystuje drobne krople i szybkie parowanie: efektywnie chłodzi, ogranicza promieniowanie cieplne i może poprawiać warunki ewakuacji.
· Mgła wysokociśnieniowa (60–200 bar) daje najmniejsze zużycie wody i zwykle najmniejsze szkody wtórne.
· Gaz gasi przez redukcję tlenu lub hamowanie reakcji w płomieniu; wymaga dopiętej szczelności i „twardszej” logiki scenariuszowej.
%20(1).png)
Każdy pożar to zależność trzech elementów: paliwo, energia (temperatura/źródło zapłonu) i utleniacz(tlen). Skuteczne gaszenie polega na ograniczeniu przynajmniej jednego z nich –najczęściej przez chłodzenie lub redukcję tlenu. Różne technologie robią to inaczej, więc inaczej należy je „wpisać” w scenariusz pożarowy.
Woda gasi przede wszystkim przez chłodzenie: odbiera energię cieplną z ogniska pożaru. W instalacjach tryskaczowych i zraszaczowych efekt uzyskuje się głównie „masą wody” – zwilżaniem, penetracją materiału palnego i chłodzeniem elementów konstrukcji.
Najczęściej w pożarach klasy A (materiały stałe, np. drewno, papier).
· W scenariuszu uwzględnij ryzyko szkód wtórnych (zalanie) – szczególnie w strefach wrażliwych(IT, archiwa, rozdzielnie).
· Zwróć uwagę na konsekwencje dla instalacji elektrycznych i zasilania odbiorów w strefie.
· W logice sterowania rozdziel: detekcja → decyzja → uruchomienie, oraz jasno opisz warunki stop/hold/test.
Mgła wodna to dyspersja czystej wody w postaci bardzo drobnych kropli. Dzięki ogromnej powierzchni wymiany ciepła krople szybko odbierają energię i parują – a parowanie jest tu kluczowe, bo intensywnie chłodzi i lokalnie wpływa na warunki spalania.
· Szybkie chłodzenie strefy pożaru i gazów pożarowych.
· Ograniczenie promieniowania cieplnego (możliwość tworzenia kurtyn/ekranów wodnych).
· Redukcję zadymienia i częściowe „wiązanie” produktów spalania.
· Lokalne wypieranie tlenu w strefie płomienia przez parę wodną (efekt miejscowy, nie„ globalny” jak w gazie).
· Tryskacze/zraszanie:3–12 bar, krople zwykle > 1000 μm.
· Mgła niskociśnieniowa: 10–35 bar, krople ok. 200–1000 μm.
· Mgła wysokociśnieniowa: 60–200 bar, krople ok. 20–200 μm.
To rozwiązanie „pośrednie”: zwykle mniejsze zużycie wody niż w klasycznych instalacjach, lepsze chłodzenie płomienia i gazów pożarowych, ale wciąż zauważalna ilość wody może osiadać na powierzchniach.
Tu efekt buduje przede wszystkim parowanie mikro kropel w strefie płomienia. W praktyce oznacza to wysoką efektywność przy minimalnym zużyciu wody i zwykle najmniejsze szkody wtórne.
Systemy gazowe gaszą głównie przez redukcję stężenia tlenu (gazy obojętne) lub przez wpływ na reakcję spalania w płomieniu (gazy chemiczne). W odróżnieniu od wody i mgły, gaz nie opiera się na intensywnym chłodzeniu.
Skuteczność gaszenia gazem zależy od utrzymania wymaganego stężenia środka w chronionej kubaturze. Nieszczelności, otwarcia drzwi czy działająca wentylacja mogą szybko osłabić efekt gaśniczy.
· Scenariusz zwykle wymaga twardszych blokad: zamknięcia, odcięcia, kontrola wentylacji, sygnalizacja i procedury bezpieczeństwa.
· Więcej etapów sekwencji: pre alarm/ostrzeżenie → opóźnienie → zrzut → kontrola utrzymania warunków.
· Nacisk na bezpieczeństwo ludzi: ostrzeganie, potwierdzenia, blokady serwisowe.
• Woda(tryskacze/zraszanie) – skuteczna, ale licz się ze szkodami wtórnymi.
• Mgła niskociśnieniowa –mniejsza „inwazyjność” niż tryskacze, ale nadal możliwe zawilgocenie.
• Mgła wysokociśnieniowa– wysoka efektywność, najmniejsze szkody wtórne.
• Gaz – świetny dla sprzętu, ale wymagający dla szczelności i logiki scenariuszowej.
1. Jaki jest cel działania systemu gaśniczego: ugaszenie płomienia, ograniczenie promieniowania, czy kupienie czasu na ewakuację?
2. Czy w strefie są elementy wrażliwe (IT, archiwa, rozdzielnie), gdzie szkody wtórne są krytyczne?
3. Jakie warunki brzegowe decydują o skuteczności (szczelność, wentylacja, otwarcia, przepływy powietrza)?
4. Jakie działania wspierające muszą iść w parze z gaszeniem (wentylacja, klapy, drzwi, zasilanie, odcięcia)?
5. Czy potrzebujesz etapowania: ostrzeżenie → opóźnienie → uruchomienie →potwierdzenie zadziałania?
6. Jak rozwiążesz tryby serwisowe/testowe, aby nie generować fałszywych uruchomień?
7. Jak będzie wyglądała komunikacja: sygnalizacja, komunikaty, powiadomienia dla obsługi i służb?
8. Co jest kryterium zakończenia działania i powrotu do stanu bezpiecznego?
Woda, mgła wodna i gaz potrafią być równie skuteczne – ale działają innym mechanizmem i mają inne wymagania. Dla projektanta automatyki pożarowej kluczowe jest nie tylko „uruchomić” system gaśniczy, ale zapisać scenariusz tak, żeby technologia miała warunki do działania (i żeby obiekt był bezpieczny dla ludzi oraz mienia).
Autor: Piotr Matuszewski
Dyrektor Produkcji w Ela-compil, szef działu FPM+.
Rzeczoznawca SITP, członek PIIB z uprawnieniami w specjalności telekomunikacyjnej, elektrycznej i elektroenergetycznej.
Ponad 25 lat doświadczenia w technicznej ochronie obiektów, autor projektów i publikacji branżowych, propagator BIM.
.webp)
Szkolenie było zrealizowane pod patronatem Platformy Automatyków Pożarowych FireMATRIX, przy współpracy z Akademią Profesjonalnej Technicznej Ochrony Mienia APTOM.
Uczestnicy szkolenia zapoznali się z aktualnymi wymogami w zakresie projektowania i wykonywania systemów kontroli dostępu oraz ewakuacji, szczególnie w kontekście zbliżającej się publikacji przetłumaczonej na język polski normy PN-EN 13637:2015 Sterowane elektrycznie systemy do wyjść przeznaczone do stosowania na drogach ewakuacyjnych – Wymagania i metody badań.
Wykład przeprowadził kol. Andrzej Tomczak, który ma blisko 25-letnie doświadczenie w prowadzeniu szkoleń z zakresu zabezpieczeń technicznych, a jednocześnie jest autorem tłumaczenia powyższej normy, które wykonał dla Polskiego Komitetu Normalizacyjnego z ramienia Polskiej Izby Systemów Alarmowych. W trakcie zajęć omówiono m.in. działanie i oznakowanie zielonego przycisku inicjującego odblokowanie przejścia, zaprojektowanego zgodnie z normą PN-EN 13637:2015.
.jpg)
.webp)
Ten ośmiogodzinny wykład jest pierwszym modułem szerszego szkolenia związanego z nabyciem umiejętności prawidłowego projektowania i wykonywania elektronicznych systemów kontroli dostępu. Kolejnym modułem są zajęcia praktyczne, które odbywają się w nowoczesnej sali demonstracyjnej firmy GU Polska w Poznaniu, ściśle współpracującej z Platformą FireMATRIX.
- mechanicznych zamków przeciw panicznych, realizujących funkcje przeciw paniczne B, C, D, E;
- aktywatorów kontroli dostępu takich jak zamki elektromechaniczne i elektro zaczepy w nietypowych konfiguracjach, pozwalających na obniżanie kosztów inwestycji;
- sterowanego elektrycznie systemu do wyjść przeznaczonego do stosowania na drogach ewakuacyjnych, zgodnego z normą PN-EN 13637:2015;
- systemu nadzorującego funkcjonowanie budynku, w tym sterowanie wyjściami ewakuacyjnymi.
Szkolenie zostało bardzo dobrze przyjęte przez uczestników, co potwierdzają wypełnione przez nich ankiety ewaluacyjne. Oprócz chęci kontynuowania szkolenia dotyczącego systemów kontroli dostępu i ewakuacji, wykazano również zainteresowanie pogłębianiem wiedzy z zakresu innych systemów zabezpieczeń, takich jak systemy sygnalizacji włamania i napadu oraz systemy dozoru wizyjnego. Wykazano również zainteresowanie tematyką systemów sygnalizacji pożarowej m.in. w zakresie tworzenia scenariuszy pożarowych oraz prowadzenia uzgodnień.
Autor: Andrzej Tomczak ID Electronics Sp. z o.o
Ekspert, rzeczoznawca i wykładowca w zakresie bezpieczeństwa i zabezpieczeń, od ponad 30 lat zajmujący się systemami kontroli dostępu. Przedstawiciel Polskiej Izby Systemów Alarmowych w Polskim Komitecie Normalizacyjnym. Autor wielu artykułów nt. systemów bezpieczeństwa i zabezpieczeń oraz automatyki budynkowej.
Przedstawiamy najnowszy artykuł firmy Cerbex, w którym wyjaśniamy podstawy prawne stosowania Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu (PWP). Dowiecie się z niego m.in., skąd wynika obowiązek jego montażu, jakie wymagania muszą spełniać te urządzenia, jak wyglądała ewolucja przepisów oraz dlaczego obecnie kluczową rolę pełni Krajowa Ocena Techniczna (KOT). To kompleksowe opracowanie, które porządkuje najważniejsze kwestie związane z PWP — od regulacji z 2002 roku, aż po współczesne zasady certyfikacji.
.webp){kind=logo}
Przepis stosowania Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu (PWP) jest stosunkowo dawno wprowadzony, gdyż obowiązuje od 2002 roku.
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku [1] w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jednolity: Dz.U. 2019 poz. 1065 z późniejszymi zmianami)
§ 183 W instalacjach elektrycznych należy stosować:
• ust. 2 Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP), odcinający dopływ prądu do wszystkich obwodów, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru, należy stosować w strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m3 lub zawierających strefy zagrożone wybuchem.
• ust. 3 Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP)powinien być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza i odpowiednio oznakowany.
• ust. 4 Odcięcie dopływu prądu przeciwpożarowym wyłącznikiem nie może powodować samoczynnego załączenia drugiego źródła energii elektrycznej, w tym zespołu prądotwórczego, z wyjątkiem źródła zasilającego oświetlenie awaryjne, jeżeli występuje ono w budynku.
Niestety w myśl rozporządzenia nie powstały żadne akty wykonawcze normalizujące wymagania dotyczące budowy oraz funkcjonalności PWP.
Projektanci zgodnie z powszechną wiedzą techniczną projektowali PWP w oparciu o dostępne na rynku urządzenia co powodowało, że praktycznie każdy PWP wykonany na obiekcie mógł różnić się budową i parametrami, wyglądem użytych elementów składowych oraz funkcjonalnością, co w efekcie wprowadzało utrudnienia w obsłudze oraz konserwacji takich rozwiązań z uwagi na brak unifikacji.
Dopiero w 2016 roku Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku [2], w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz. U. z 2016 r. poz. 1966 z późniejszymi zmianami) określa sposób deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych zgodnie z krajowym systemem oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych wyrobów budowlanych.
W systemie tym Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu PWP zakwalifikowany został do grupy 10 -stałe urządzenia przeciwpożarowe (wyroby do wykrywania i sygnalizacji pożaru, wyroby do kontroli rozprzestrzeniania ciepła i dymu oraz tłumienia wybuchu, systemy ewakuacyjne) , na który wymagany jest krajowy systemy oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych nr 1.
Krajowy system oceny nr 1 określa działania producenta związane z oceną i weryfikacją stałości właściwości użytkowych wyrobu budowlanego a także zakres tej oceny i weryfikacji, przeprowadzanej na zlecenie producenta przez jednostkę certyfikującą lub laboratorium badawcze akredytowane zgodnie z ustawą z dnia 13 kwietnia 2016 r. [3]o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (Dz. U. poz. 542, 1228 i 1579).
Z uwagi na powyższe, aby wprowadzić do obrotu Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu PWP należy go wykonać na podstawie krajowej specyfikacji technicznej – jest to Polska Norma (w przypadku PWP nie występuje) lub krajowej oceny technicznej KOT, która określa typ wyrobu budowlanego. Należy przez to rozumieć zestaw reprezentatywnych poziomów lub klas właściwości użytkowych w odniesieniu do zasadniczych charakterystyk i zamierzonego zastosowania wyrobu budowlanego wyprodukowanego przy zastosowaniu danej kombinacji surowców lub innych składników w określonym procesie produkcyjnym.
Skutkuje to wydaniem krajowego certyfikatu stałości właściwości użytkowych – należy przez to rozumieć wydanie przez jednostkę certyfikującą dokumentu, wymaganego do sporządzenia krajowej deklaracji właściwości użytkowych.
Do Rozporządzenia [2] (Dz. U. z 2016 r. poz. 1966 z późniejszymi zmianami)wprowadzono okres przejściowy i rocznie go przedłużano aż do 2021 roku.
Dopiero w Rozporządzeniu Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 4 grudnia 2020 r. [4] zmieniające rozporządzenie w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz. U. z 2020 r .poz. Poz. 2297) – okresu przejściowego nie wydłużyło poprzez nieujęcie na liście urządzeń, dla których obowiązuje okres przejściowy i z dniem 1 stycznia 2021 roku zaczął obowiązywać krajowy certyfikat stałości właściwości użytkowych dla Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu PWP w postaci:
Przeciwpożarowe wyłączniki prądu – zestaw
Przeciwpożarowe wyłączniki prądu – elementy składowe:
-urządzenia uruchamiające,
-urządzenia sygnalizujące,
-urządzenia wykonawcze
Niestety do 23 marca 2022 r. „prawo było martwe” ponieważ na rynku nie było certyfikowanego wyrobu w postaci Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu PWP.
Z uwagi na powyższe, w okresie przejściowym wprowadzano do obrotu PWP na podstawie dopuszczenia jednostkowego zgodnie z art. 10. 1. ustawy o wyrobach budowlanych [5]z dnia 16 kwietnia 2004 r. (Dz. U. 2004 Nr 92, poz. 881).
Art. 10 ust. 1 ustawy znajduje zastosowanie wyłącznie w szczególnych przypadkach. Dotyczy wyrobu budowlanego, który wymaga indywidualnego zaprojektowania i wytworzenia ze względu na specjalne, niestandardowe potrzeby, przeznaczonego do jednego, konkretnego zastosowania, często wymagającego dostosowania urządzeń produkcyjnych do jego wytworzenia (GUNB – Zasady stosowania wyrobów budowlanych [6])..
Natomiast droga jednostkowego dopuszczenia została wyłączona z możliwości wprowadzenia do obrotu wyrobów budowlanych w postaci PWP w zakresie powszechnie dostępnych urządzeń z certyfikatem stałości właściwości użytkowych, objętych Krajową Oceną Techniczną KOT od 23 marca 2022 r.
Krajowa Ocena Techniczna KOT [7] (https://www.itb.pl/krajowe-oceny-techniczne-kot/) jest udokumentowaną, pozytywną oceną właściwości użytkowych zasadniczych charakterystyk wyrobu budowlanego, które zgodnie z zamierzonym zastosowaniem mają wpływ na spełnienie podstawowych wymagań przez obiekty budowlane, w których wyrób będzie zastosowany.
Ocenę właściwości użytkowych tego wyrobu, o której mowa w ust. § 4.1 ust 3, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 r. [2] , stanowią ustalenia zawarte w Krajowej Ocenie Technicznej (KOT) w zakresie właściwości użytkowych tego wyrobu z uwagi na to (KOT) staje się dokumentem odniesienia dla wyrobu budowlanego i stanowi w tym wypadku stanowisko z wymaganiami tak jak norma wyrobu dla urządzenia przeciwpożarowego jakim jest Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP).
Podstawowe wymagania dla urządzeń budowlanych są wymienione w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy [8]z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane.
1. Obowiązek stosowania Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu PWP jest powszechnie znany i stosowany od 2002 r.
2. Wymóg systemu oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych nr 1 dotyczy grupy 10 wyrobów budowlanych - stałe urządzenia przeciwpożarowe (wyroby do wykrywania i sygnalizacji pożaru, wyroby do kontroli rozprzestrzeniania ciepła i dymu oraz tłumienia wybuchu, systemy ewakuacyjne) w tym Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu (PWP).
3. Dopuszczenie jednostkowe dla PWP wyłącznie w okresie przejściowym tj. do 2022 r. Art. 10 ust. 1 ustawy znajduje zastosowanie wyłącznie w szczególnych przypadkach: dotyczy wyrobu budowlanego, który wymaga indywidualnego zaprojektowania i wytworzenia z uwagi na specjalne, niestandardowe potrzeby, wyprodukowane dla jednego, konkretnego zastosowania, wymagające często dostosowania urządzeń produkcyjnych do ich wytworzenia.
Procedura dopuszczenia jednostkowego nie jest rozwiązaniem zamiennym dla urządzeń dopuszczonych do obrotu i odpowiednio oznakowanych znakiem budowlanym w tym dla Przeciwpożarowych Wyłączników Prądu (PWP).
4. Krajowa Ocena Techniczna KOT staje się dokumentem odniesienia dla wyrobu budowlanego i stanowi w tym wypadku stanowisko z wymaganiami tak jak norma wyrobu dla urządzenia przeciwpożarowego jakim jest Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP) i nie można jej zastępować procedurą dopuszczenia jednostkowego chyba, że wymagane są specjalne niestandardowe wymagania dla urządzenia i/lub obiektu budowlanego, których nie spełnia urządzenie objęte Krajową Oceną Techniczną KOT.
Bibliografia:
[1] Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jednolity: Dz.U. 2019 poz. 1065 z późniejszymi zmianami).
[2] Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku ,w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz. U. z 2016 r. poz. 1966 z późniejszymi zmianami).
[3] USTAWA z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (Dz. U. poz. 542, 1228 i 1579).
[4] Rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 4 grudnia 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz. U. z 2020 r. poz. Poz. 2297).
[5] USTAWA o wyrobach budowlanych z dnia16 kwietnia 2004 r. (Dz. U. 2004 Nr 92, poz. 881).
[6] GŁÓWNY URZĄD NADZORU BUDOWLANEGO -Zasady stosowania wyrobów budowlanych (https://www.gunb.gov.pl/sites/default/files/pliki/dokumenty/stosowanie_wyrobow_budowlanych.pdf).
[7] Definicja Krajowa Ocena Techniczna KOT https://www.itb.pl/krajowe-oceny-techniczne-kot/).
[8] USTAWA - Prawo budowlane z dnia 7lipca 1994 r. (Dz. U. 1994 Nr 89 poz. 414).
Autor: Mirosław Dybczyk - Dyrektor ds. produkcji przeciwpożarowych wyłączników prądu (PWP)