.webp)
Szkolenie było zrealizowane pod patronatem Platformy Automatyków Pożarowych FireMATRIX, przy współpracy z Akademią Profesjonalnej Technicznej Ochrony Mienia APTOM.
Uczestnicy szkolenia zapoznali się z aktualnymi wymogami w zakresie projektowania i wykonywania systemów kontroli dostępu oraz ewakuacji, szczególnie w kontekście zbliżającej się publikacji przetłumaczonej na język polski normy PN-EN 13637:2015 Sterowane elektrycznie systemy do wyjść przeznaczone do stosowania na drogach ewakuacyjnych – Wymagania i metody badań.
Wykład przeprowadził kol. Andrzej Tomczak, który ma blisko 25-letnie doświadczenie w prowadzeniu szkoleń z zakresu zabezpieczeń technicznych, a jednocześnie jest autorem tłumaczenia powyższej normy, które wykonał dla Polskiego Komitetu Normalizacyjnego z ramienia Polskiej Izby Systemów Alarmowych. W trakcie zajęć omówiono m.in. działanie i oznakowanie zielonego przycisku inicjującego odblokowanie przejścia, zaprojektowanego zgodnie z normą PN-EN 13637:2015.
.jpg)
.webp)
Ten ośmiogodzinny wykład jest pierwszym modułem szerszego szkolenia związanego z nabyciem umiejętności prawidłowego projektowania i wykonywania elektronicznych systemów kontroli dostępu. Kolejnym modułem są zajęcia praktyczne, które odbywają się w nowoczesnej sali demonstracyjnej firmy GU Polska w Poznaniu, ściśle współpracującej z Platformą FireMATRIX.
- mechanicznych zamków przeciw panicznych, realizujących funkcje przeciw paniczne B, C, D, E;
- aktywatorów kontroli dostępu takich jak zamki elektromechaniczne i elektro zaczepy w nietypowych konfiguracjach, pozwalających na obniżanie kosztów inwestycji;
- sterowanego elektrycznie systemu do wyjść przeznaczonego do stosowania na drogach ewakuacyjnych, zgodnego z normą PN-EN 13637:2015;
- systemu nadzorującego funkcjonowanie budynku, w tym sterowanie wyjściami ewakuacyjnymi.
Szkolenie zostało bardzo dobrze przyjęte przez uczestników, co potwierdzają wypełnione przez nich ankiety ewaluacyjne. Oprócz chęci kontynuowania szkolenia dotyczącego systemów kontroli dostępu i ewakuacji, wykazano również zainteresowanie pogłębianiem wiedzy z zakresu innych systemów zabezpieczeń, takich jak systemy sygnalizacji włamania i napadu oraz systemy dozoru wizyjnego. Wykazano również zainteresowanie tematyką systemów sygnalizacji pożarowej m.in. w zakresie tworzenia scenariuszy pożarowych oraz prowadzenia uzgodnień.
Autor: Andrzej Tomczak ID Electronics Sp. z o.o
Ekspert, rzeczoznawca i wykładowca w zakresie bezpieczeństwa i zabezpieczeń, od ponad 30 lat zajmujący się systemami kontroli dostępu. Przedstawiciel Polskiej Izby Systemów Alarmowych w Polskim Komitecie Normalizacyjnym. Autor wielu artykułów nt. systemów bezpieczeństwa i zabezpieczeń oraz automatyki budynkowej.
Przedstawiamy najnowszy artykuł firmy Cerbex, w którym wyjaśniamy podstawy prawne stosowania Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu (PWP). Dowiecie się z niego m.in., skąd wynika obowiązek jego montażu, jakie wymagania muszą spełniać te urządzenia, jak wyglądała ewolucja przepisów oraz dlaczego obecnie kluczową rolę pełni Krajowa Ocena Techniczna (KOT). To kompleksowe opracowanie, które porządkuje najważniejsze kwestie związane z PWP — od regulacji z 2002 roku, aż po współczesne zasady certyfikacji.
.webp){kind=logo}
Przepis stosowania Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu (PWP) jest stosunkowo dawno wprowadzony, gdyż obowiązuje od 2002 roku.
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku [1] w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jednolity: Dz.U. 2019 poz. 1065 z późniejszymi zmianami)
§ 183 W instalacjach elektrycznych należy stosować:
• ust. 2 Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP), odcinający dopływ prądu do wszystkich obwodów, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru, należy stosować w strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m3 lub zawierających strefy zagrożone wybuchem.
• ust. 3 Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP)powinien być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza i odpowiednio oznakowany.
• ust. 4 Odcięcie dopływu prądu przeciwpożarowym wyłącznikiem nie może powodować samoczynnego załączenia drugiego źródła energii elektrycznej, w tym zespołu prądotwórczego, z wyjątkiem źródła zasilającego oświetlenie awaryjne, jeżeli występuje ono w budynku.
Niestety w myśl rozporządzenia nie powstały żadne akty wykonawcze normalizujące wymagania dotyczące budowy oraz funkcjonalności PWP.
Projektanci zgodnie z powszechną wiedzą techniczną projektowali PWP w oparciu o dostępne na rynku urządzenia co powodowało, że praktycznie każdy PWP wykonany na obiekcie mógł różnić się budową i parametrami, wyglądem użytych elementów składowych oraz funkcjonalnością, co w efekcie wprowadzało utrudnienia w obsłudze oraz konserwacji takich rozwiązań z uwagi na brak unifikacji.
Dopiero w 2016 roku Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku [2], w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz. U. z 2016 r. poz. 1966 z późniejszymi zmianami) określa sposób deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych zgodnie z krajowym systemem oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych wyrobów budowlanych.
W systemie tym Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu PWP zakwalifikowany został do grupy 10 -stałe urządzenia przeciwpożarowe (wyroby do wykrywania i sygnalizacji pożaru, wyroby do kontroli rozprzestrzeniania ciepła i dymu oraz tłumienia wybuchu, systemy ewakuacyjne) , na który wymagany jest krajowy systemy oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych nr 1.
Krajowy system oceny nr 1 określa działania producenta związane z oceną i weryfikacją stałości właściwości użytkowych wyrobu budowlanego a także zakres tej oceny i weryfikacji, przeprowadzanej na zlecenie producenta przez jednostkę certyfikującą lub laboratorium badawcze akredytowane zgodnie z ustawą z dnia 13 kwietnia 2016 r. [3]o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (Dz. U. poz. 542, 1228 i 1579).
Z uwagi na powyższe, aby wprowadzić do obrotu Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu PWP należy go wykonać na podstawie krajowej specyfikacji technicznej – jest to Polska Norma (w przypadku PWP nie występuje) lub krajowej oceny technicznej KOT, która określa typ wyrobu budowlanego. Należy przez to rozumieć zestaw reprezentatywnych poziomów lub klas właściwości użytkowych w odniesieniu do zasadniczych charakterystyk i zamierzonego zastosowania wyrobu budowlanego wyprodukowanego przy zastosowaniu danej kombinacji surowców lub innych składników w określonym procesie produkcyjnym.
Skutkuje to wydaniem krajowego certyfikatu stałości właściwości użytkowych – należy przez to rozumieć wydanie przez jednostkę certyfikującą dokumentu, wymaganego do sporządzenia krajowej deklaracji właściwości użytkowych.
Do Rozporządzenia [2] (Dz. U. z 2016 r. poz. 1966 z późniejszymi zmianami)wprowadzono okres przejściowy i rocznie go przedłużano aż do 2021 roku.
Dopiero w Rozporządzeniu Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 4 grudnia 2020 r. [4] zmieniające rozporządzenie w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz. U. z 2020 r .poz. Poz. 2297) – okresu przejściowego nie wydłużyło poprzez nieujęcie na liście urządzeń, dla których obowiązuje okres przejściowy i z dniem 1 stycznia 2021 roku zaczął obowiązywać krajowy certyfikat stałości właściwości użytkowych dla Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu PWP w postaci:
Przeciwpożarowe wyłączniki prądu – zestaw
Przeciwpożarowe wyłączniki prądu – elementy składowe:
-urządzenia uruchamiające,
-urządzenia sygnalizujące,
-urządzenia wykonawcze
Niestety do 23 marca 2022 r. „prawo było martwe” ponieważ na rynku nie było certyfikowanego wyrobu w postaci Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu PWP.
Z uwagi na powyższe, w okresie przejściowym wprowadzano do obrotu PWP na podstawie dopuszczenia jednostkowego zgodnie z art. 10. 1. ustawy o wyrobach budowlanych [5]z dnia 16 kwietnia 2004 r. (Dz. U. 2004 Nr 92, poz. 881).
Art. 10 ust. 1 ustawy znajduje zastosowanie wyłącznie w szczególnych przypadkach. Dotyczy wyrobu budowlanego, który wymaga indywidualnego zaprojektowania i wytworzenia ze względu na specjalne, niestandardowe potrzeby, przeznaczonego do jednego, konkretnego zastosowania, często wymagającego dostosowania urządzeń produkcyjnych do jego wytworzenia (GUNB – Zasady stosowania wyrobów budowlanych [6])..
Natomiast droga jednostkowego dopuszczenia została wyłączona z możliwości wprowadzenia do obrotu wyrobów budowlanych w postaci PWP w zakresie powszechnie dostępnych urządzeń z certyfikatem stałości właściwości użytkowych, objętych Krajową Oceną Techniczną KOT od 23 marca 2022 r.
Krajowa Ocena Techniczna KOT [7] (https://www.itb.pl/krajowe-oceny-techniczne-kot/) jest udokumentowaną, pozytywną oceną właściwości użytkowych zasadniczych charakterystyk wyrobu budowlanego, które zgodnie z zamierzonym zastosowaniem mają wpływ na spełnienie podstawowych wymagań przez obiekty budowlane, w których wyrób będzie zastosowany.
Ocenę właściwości użytkowych tego wyrobu, o której mowa w ust. § 4.1 ust 3, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 r. [2] , stanowią ustalenia zawarte w Krajowej Ocenie Technicznej (KOT) w zakresie właściwości użytkowych tego wyrobu z uwagi na to (KOT) staje się dokumentem odniesienia dla wyrobu budowlanego i stanowi w tym wypadku stanowisko z wymaganiami tak jak norma wyrobu dla urządzenia przeciwpożarowego jakim jest Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP).
Podstawowe wymagania dla urządzeń budowlanych są wymienione w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy [8]z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane.
1. Obowiązek stosowania Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu PWP jest powszechnie znany i stosowany od 2002 r.
2. Wymóg systemu oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych nr 1 dotyczy grupy 10 wyrobów budowlanych - stałe urządzenia przeciwpożarowe (wyroby do wykrywania i sygnalizacji pożaru, wyroby do kontroli rozprzestrzeniania ciepła i dymu oraz tłumienia wybuchu, systemy ewakuacyjne) w tym Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu (PWP).
3. Dopuszczenie jednostkowe dla PWP wyłącznie w okresie przejściowym tj. do 2022 r. Art. 10 ust. 1 ustawy znajduje zastosowanie wyłącznie w szczególnych przypadkach: dotyczy wyrobu budowlanego, który wymaga indywidualnego zaprojektowania i wytworzenia z uwagi na specjalne, niestandardowe potrzeby, wyprodukowane dla jednego, konkretnego zastosowania, wymagające często dostosowania urządzeń produkcyjnych do ich wytworzenia.
Procedura dopuszczenia jednostkowego nie jest rozwiązaniem zamiennym dla urządzeń dopuszczonych do obrotu i odpowiednio oznakowanych znakiem budowlanym w tym dla Przeciwpożarowych Wyłączników Prądu (PWP).
4. Krajowa Ocena Techniczna KOT staje się dokumentem odniesienia dla wyrobu budowlanego i stanowi w tym wypadku stanowisko z wymaganiami tak jak norma wyrobu dla urządzenia przeciwpożarowego jakim jest Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP) i nie można jej zastępować procedurą dopuszczenia jednostkowego chyba, że wymagane są specjalne niestandardowe wymagania dla urządzenia i/lub obiektu budowlanego, których nie spełnia urządzenie objęte Krajową Oceną Techniczną KOT.
Bibliografia:
[1] Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jednolity: Dz.U. 2019 poz. 1065 z późniejszymi zmianami).
[2] Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku ,w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz. U. z 2016 r. poz. 1966 z późniejszymi zmianami).
[3] USTAWA z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (Dz. U. poz. 542, 1228 i 1579).
[4] Rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 4 grudnia 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz. U. z 2020 r. poz. Poz. 2297).
[5] USTAWA o wyrobach budowlanych z dnia16 kwietnia 2004 r. (Dz. U. 2004 Nr 92, poz. 881).
[6] GŁÓWNY URZĄD NADZORU BUDOWLANEGO -Zasady stosowania wyrobów budowlanych (https://www.gunb.gov.pl/sites/default/files/pliki/dokumenty/stosowanie_wyrobow_budowlanych.pdf).
[7] Definicja Krajowa Ocena Techniczna KOT https://www.itb.pl/krajowe-oceny-techniczne-kot/).
[8] USTAWA - Prawo budowlane z dnia 7lipca 1994 r. (Dz. U. 1994 Nr 89 poz. 414).
Autor: Mirosław Dybczyk - Dyrektor ds. produkcji przeciwpożarowych wyłączników prądu (PWP)
Instalacja tryskaczowa to nieodzowny element systemów ochrony przeciwpożarowej w budynkach o podwyższonym ryzyku pożarowym. Jej głównym celem jest automatyczne wykrycie oraz skuteczne tłumienie ognia w jego początkowej fazie, co znacząco ogranicza zarówno straty materialne, jak i zagrożenie dla życia ludzi. Jednak samo zainstalowanie tryskaczy nie gwarantuje ich skuteczności — kluczowe znaczenie ma stały monitoring ich działania.
Niniejszy materiał przedstawia najważniejsze informacje dotyczące zasad monitorowania instalacji tryskaczowych: od podstawowych wymagań normatywnych, przez praktyki projektowe, aż po najnowsze rozwiązania technologiczne stosowane w nowoczesnych obiektach. Dowiesz się, jakie sygnały powinny być nadzorowane, kiedy wymagany jest całodobowy dozór, oraz jakie urządzenia i systemy wspierają nadzór nad instalacjami tryskaczowymi, w tym centrale typu FPM+ i system integrujący SIUP GEMOS.
1. Automatyczne wykrywanie i gaszenie pożaru
2. Ograniczenie strat materialnych
3. Ochrona życia i zdrowia ludzi
4. Wsparcie dla straży pożarnej
5. Spełnienie wymagań prawnych i ubezpieczeniowych
Sama norma projektowa (np. PN-EN 12845 dla tryskaczy) nie wymaga, aby w każdej instalacji był stały dozór elektroniczny parametrów pracy — ale wymaga, aby elementy sygnalizacji alarmu pożarowego, uszkodzeń lub zaniku zasilania były przekazywane do miejsca, gdzie ktoś może podjąć działania (dyżurka, ochrona, zarządca lub administrator budynku).
W praktyce w nowoczesnych obiektach zawsze łączy się tryskacze z centralą sygnalizacji pożarowej (SSP) bezpośrednio lub pośrednio poprzez centralę sterującą urządzeniami przeciwpożarowymi (CSUP). Monitoruje się m.in.:
· zadziałanie tryskacza lub poszczególnych sekcji (alarm z czujnika przepływu wody),
· spadek ciśnienia w rurociągu,
· uszkodzenie/awarię pomp pożarowych,
· zamknięcie zaworów kontrolnych,
· zanik zasilania pomp lub całego systemu.
Norma PN-EN 12845, pkt. 20.1 zaleca, aby wszystkie sygnały alarmowe i uszkodzeniowe były przekazywane do punktu, gdzie obsługa jest dostępna 24/7 a Warunki Techniczne Ubezpieczycieli mogą wymagać stałego nadzoru w obiektach o wysokim ryzyku pożarowym.
Reasumując:
· Jeśli instalacja tryskaczowa została przewidziana w magazynie, centrum handlowym, hali produkcyjnej itp. to praktycznie zawsze jest podłączona do centrali SSP, CSUP lub innego systemu monitoringu czynnego całą dobę.
· Jeśli to mały, autonomiczny obiekt bez stałej obsługi to przepisy często i tak wymagają przekazania sygnałów alarmowych w miejsce z całodobową obsługą.
Poniżej zestawiono wymagania dotyczące monitorowania instalacji tryskaczowych w formie tabeli.
Bardzo często projektuje się niezależną, dedykowaną centralę służącą jedynie do monitorowania niewłaściwych stanów instalacji tryskaczowej. Rozwiązanie takie ma wiele zalet, przede wszystkim oddzielenie systemu monitorowania instalacji tryskaczowej od centrali sygnalizacji pożaru służącej do detekcji pożaru w całym obiekcie zmniejsza ryzyko opóźnienia lub utraty alarmu. Ponadto rozwiązanie takie powoduje ograniczenie awarii kaskadowej – jeżeli w jednym systemie (np. w części monitorującej instalację tryskaczową) wystąpi błąd lub awaria zasilania, nie powinno to unieruchamiać systemu detekcji pożaru, który musi działać niezależnie.
Centrala sterująco-zasilająca urządzenia przeciwpożarowe typu FPM+ bardzo często jest projektowana do tego celu. Do bezpośredniego podłączenia sygnałów alarmowych i kontrolnych (najczęściej styki bez potencjałowe) wykorzystywany jest moduł centrali e.USP (uniwersalny sterownik przeciwpożarowy). Moduł ten służy do przyjmowania sygnałów z urządzeń i systemów zewnętrznych oraz do sterowania urządzeniami i systemami zewnętrznymi. Wyposażony jest w 16 wejść, mogących pracować jako wejścia cyfrowe(nadzorowane, NO lub NC) lub jako wejścia analogowe. Sterownik e.USP wyposażony jest również w 8wyśćprzekaźnikowych. W zależności od skali monitorowanego systemu tryskaczowego i ilości monitorowanych sygnałów – ilość modułów e.USP jest skalowalna i maksymalnie na jednej magistrali może pracować do 126 takich modułów.
Ponadto centrala sterująca urządzeniami przeciwpożarowymi FPM+ może być przeznaczona do nadzorowania stanu pracy oraz sterowania wszystkimi urządzeniami czynnym i biorącymi udział w realizacji scenariusza pożarowego dla obiektu - klapami przeciwpożarowymi, centralami wentylacyjnymi, centralami oddymiania grawitacyjnego, centralami oddymiania mechanicznego etc..
Centrala FPM+ otrzymuje z systemu sygnalizacji pożarowej strefowe sygnały sterujące, które inicjują podjęcie realizacji scenariusza pożarowego zgodnie z zatwierdzaną tabelą sterowań dla urządzeń i systemów których stan pracy ujęto w scenariuszu na wypadek rozwoju pożaru. Centrala pozwala zintegrować systemy różnego typu (o różnym przeznaczeniu) i stworzenie jednolitego algorytmu sterowania (matrycy sterowania). Integracja central oddymiania ze zintegrowanym systemem bezpieczeństwa (SIUP) GEMOS odbywa się za pomocą interfejsu – protokołu cyfrowego komunikacji z centralą FPM+.
Dla zapewnienia maksymalnego poziomu bezpieczeństwa pożarowego, poprawy funkcjonalności oraz skrócenia czasu reakcji i podejmowania decyzji przez personel obsługi chronionego obiektu bardzo często przewiduje się zastosowanie systemu integrującego urządzenia przeciwpożarowe (SIUP) GEMOS.
System GEMOS pozwala tak zintegrować wszystkie instalacje bezpieczeństwa oraz techniczne budynku, aby w jak najprostszy sposób było można:
· wizualizować wszystkie stany za pomocą jednolitej platformy graficznej,
· monitorować stany poszczególnych elementów każdego systemu,
· realizować interakcje pomiędzy zintegrowanymi systemami (ważne szczególnie przy realizacji scenariusza pożarowego,)
· testować każdy element systemu indywidualnie lub całymi grupami (np. wg matrycy sterowań– testy mogą odbywać się z pominięciem operatora lub przy jego współudziale)
.png)
Skuteczny monitoring instalacji tryskaczowej to niezbędny element nowoczesnych systemów ochrony przeciwpożarowej. Dzięki niemu możliwe jest szybkie wykrycie zagrożeń, kontrola kluczowych parametrów oraz natychmiastowa reakcja w razie awarii czy pożaru. Integracja z systemem sygnalizacji pożarowej (SSP), centralą CSUP oraz systemami typu GEMOS znacząco zwiększa poziom bezpieczeństwa obiektu, wspierając zarówno ewakuację, jak i działania służb ratowniczych. Właściwie zaprojektowany i stale nadzorowany system to inwestycja w bezpieczeństwo ludzi, mienia oraz zgodność z przepisami i wymaganiami ubezpieczycieli.
Autor: Piotr Matuszewski
Dyrektor Produkcji w Ela-compil, szef działu FPM+.
Rzeczoznawca SITP, członek PIIB z uprawnieniami w specjalności telekomunikacyjnej, elektrycznej i elektroenergetycznej.
Ponad 25 lat doświadczenia w technicznej ochronie obiektów, autor projektów i publikacji branżowych, propagator BIM.