Instalacja tryskaczowa to nieodzowny element systemów ochrony przeciwpożarowej w budynkach o podwyższonym ryzyku pożarowym. Jej głównym celem jest automatyczne wykrycie oraz skuteczne tłumienie ognia w jego początkowej fazie, co znacząco ogranicza zarówno straty materialne, jak i zagrożenie dla życia ludzi. Jednak samo zainstalowanie tryskaczy nie gwarantuje ich skuteczności — kluczowe znaczenie ma stały monitoring ich działania.
Niniejszy materiał przedstawia najważniejsze informacje dotyczące zasad monitorowania instalacji tryskaczowych: od podstawowych wymagań normatywnych, przez praktyki projektowe, aż po najnowsze rozwiązania technologiczne stosowane w nowoczesnych obiektach. Dowiesz się, jakie sygnały powinny być nadzorowane, kiedy wymagany jest całodobowy dozór, oraz jakie urządzenia i systemy wspierają nadzór nad instalacjami tryskaczowymi, w tym centrale typu FPM+ i system integrujący SIUP GEMOS.
1. Automatyczne wykrywanie i gaszenie pożaru
2. Ograniczenie strat materialnych
3. Ochrona życia i zdrowia ludzi
4. Wsparcie dla straży pożarnej
5. Spełnienie wymagań prawnych i ubezpieczeniowych
Sama norma projektowa (np. PN-EN 12845 dla tryskaczy) nie wymaga, aby w każdej instalacji był stały dozór elektroniczny parametrów pracy — ale wymaga, aby elementy sygnalizacji alarmu pożarowego, uszkodzeń lub zaniku zasilania były przekazywane do miejsca, gdzie ktoś może podjąć działania (dyżurka, ochrona, zarządca lub administrator budynku).
W praktyce w nowoczesnych obiektach zawsze łączy się tryskacze z centralą sygnalizacji pożarowej (SSP) bezpośrednio lub pośrednio poprzez centralę sterującą urządzeniami przeciwpożarowymi (CSUP). Monitoruje się m.in.:
· zadziałanie tryskacza lub poszczególnych sekcji (alarm z czujnika przepływu wody),
· spadek ciśnienia w rurociągu,
· uszkodzenie/awarię pomp pożarowych,
· zamknięcie zaworów kontrolnych,
· zanik zasilania pomp lub całego systemu.
Norma PN-EN 12845, pkt. 20.1 zaleca, aby wszystkie sygnały alarmowe i uszkodzeniowe były przekazywane do punktu, gdzie obsługa jest dostępna 24/7 a Warunki Techniczne Ubezpieczycieli mogą wymagać stałego nadzoru w obiektach o wysokim ryzyku pożarowym.
Reasumując:
· Jeśli instalacja tryskaczowa została przewidziana w magazynie, centrum handlowym, hali produkcyjnej itp. to praktycznie zawsze jest podłączona do centrali SSP, CSUP lub innego systemu monitoringu czynnego całą dobę.
· Jeśli to mały, autonomiczny obiekt bez stałej obsługi to przepisy często i tak wymagają przekazania sygnałów alarmowych w miejsce z całodobową obsługą.
Poniżej zestawiono wymagania dotyczące monitorowania instalacji tryskaczowych w formie tabeli.
Bardzo często projektuje się niezależną, dedykowaną centralę służącą jedynie do monitorowania niewłaściwych stanów instalacji tryskaczowej. Rozwiązanie takie ma wiele zalet, przede wszystkim oddzielenie systemu monitorowania instalacji tryskaczowej od centrali sygnalizacji pożaru służącej do detekcji pożaru w całym obiekcie zmniejsza ryzyko opóźnienia lub utraty alarmu. Ponadto rozwiązanie takie powoduje ograniczenie awarii kaskadowej – jeżeli w jednym systemie (np. w części monitorującej instalację tryskaczową) wystąpi błąd lub awaria zasilania, nie powinno to unieruchamiać systemu detekcji pożaru, który musi działać niezależnie.
Centrala sterująco-zasilająca urządzenia przeciwpożarowe typu FPM+ bardzo często jest projektowana do tego celu. Do bezpośredniego podłączenia sygnałów alarmowych i kontrolnych (najczęściej styki bez potencjałowe) wykorzystywany jest moduł centrali e.USP (uniwersalny sterownik przeciwpożarowy). Moduł ten służy do przyjmowania sygnałów z urządzeń i systemów zewnętrznych oraz do sterowania urządzeniami i systemami zewnętrznymi. Wyposażony jest w 16 wejść, mogących pracować jako wejścia cyfrowe(nadzorowane, NO lub NC) lub jako wejścia analogowe. Sterownik e.USP wyposażony jest również w 8wyśćprzekaźnikowych. W zależności od skali monitorowanego systemu tryskaczowego i ilości monitorowanych sygnałów – ilość modułów e.USP jest skalowalna i maksymalnie na jednej magistrali może pracować do 126 takich modułów.
Ponadto centrala sterująca urządzeniami przeciwpożarowymi FPM+ może być przeznaczona do nadzorowania stanu pracy oraz sterowania wszystkimi urządzeniami czynnym i biorącymi udział w realizacji scenariusza pożarowego dla obiektu - klapami przeciwpożarowymi, centralami wentylacyjnymi, centralami oddymiania grawitacyjnego, centralami oddymiania mechanicznego etc..
Centrala FPM+ otrzymuje z systemu sygnalizacji pożarowej strefowe sygnały sterujące, które inicjują podjęcie realizacji scenariusza pożarowego zgodnie z zatwierdzaną tabelą sterowań dla urządzeń i systemów których stan pracy ujęto w scenariuszu na wypadek rozwoju pożaru. Centrala pozwala zintegrować systemy różnego typu (o różnym przeznaczeniu) i stworzenie jednolitego algorytmu sterowania (matrycy sterowania). Integracja central oddymiania ze zintegrowanym systemem bezpieczeństwa (SIUP) GEMOS odbywa się za pomocą interfejsu – protokołu cyfrowego komunikacji z centralą FPM+.
Dla zapewnienia maksymalnego poziomu bezpieczeństwa pożarowego, poprawy funkcjonalności oraz skrócenia czasu reakcji i podejmowania decyzji przez personel obsługi chronionego obiektu bardzo często przewiduje się zastosowanie systemu integrującego urządzenia przeciwpożarowe (SIUP) GEMOS.
System GEMOS pozwala tak zintegrować wszystkie instalacje bezpieczeństwa oraz techniczne budynku, aby w jak najprostszy sposób było można:
· wizualizować wszystkie stany za pomocą jednolitej platformy graficznej,
· monitorować stany poszczególnych elementów każdego systemu,
· realizować interakcje pomiędzy zintegrowanymi systemami (ważne szczególnie przy realizacji scenariusza pożarowego,)
· testować każdy element systemu indywidualnie lub całymi grupami (np. wg matrycy sterowań– testy mogą odbywać się z pominięciem operatora lub przy jego współudziale)
.png)
Skuteczny monitoring instalacji tryskaczowej to niezbędny element nowoczesnych systemów ochrony przeciwpożarowej. Dzięki niemu możliwe jest szybkie wykrycie zagrożeń, kontrola kluczowych parametrów oraz natychmiastowa reakcja w razie awarii czy pożaru. Integracja z systemem sygnalizacji pożarowej (SSP), centralą CSUP oraz systemami typu GEMOS znacząco zwiększa poziom bezpieczeństwa obiektu, wspierając zarówno ewakuację, jak i działania służb ratowniczych. Właściwie zaprojektowany i stale nadzorowany system to inwestycja w bezpieczeństwo ludzi, mienia oraz zgodność z przepisami i wymaganiami ubezpieczycieli.
Autor: Piotr Matuszewski
Dyrektor Produkcji w Ela-compil, szef działu FPM+.
Rzeczoznawca SITP, członek PIIB z uprawnieniami w specjalności telekomunikacyjnej, elektrycznej i elektroenergetycznej.
Ponad 25 lat doświadczenia w technicznej ochronie obiektów, autor projektów i publikacji branżowych, propagator BIM.
W tym artykule pokażemy dlaczego testy są KONIECZNOŚCIĄ.
Sam montaż urządzeń nie wystarczy. Skuteczność działania musi być udowodniona testami, które odpowiadają na różne pytania:
· czy urządzenia są sprawne?
· czy system wykryje pożar wystarczająco wcześnie?
· czy oddymianie działa tak, jak zaprojektowano?
Test czujek to podstawowa procedura kontrolna i serwisowa. Polega na pobudzeniu czujki specjalnym przyrządem (zadymiarka, aerozol testowy, tester czujek termicznych, magnes) i sprawdzeniu, czy:
·czujka reaguje,
·centrala odbiera sygnał,
·system uruchamia zaprogramowane scenariusze pożarowe.
· przy odbiorze nowej instalacji,
· w ramach przeglądów okresowych (wymóg prawny),
· po modernizacjach lub remontach,
· po awariach mających wpływ na stan instalacji,
· podczas ćwiczeń ewakuacyjnych.
Ważne: test czujek potwierdza sprawność sprzętu, ale nie pokazuje, czy system wykryje pożar na czas w realnych warunkach.
Pożary testowe są bardziej zaawansowaną metodą. Polegają na odtworzeniu w kontrolowanych warunkach scenariuszy określonych w normach PN-EN 54-7i ISO/TS 7240-9.
Najczęściej stosuje się dwa wzorcowe pożary:
· TF2 (tlenie się drewna bukowego)– dym o niskiej energii unoszenia, typowy dla „cichej” fazy pożaru,
· TF4 (płomieniowe spalanie pianki PU)– intensywne wynoszenie dymu, symulujące rozwinięty pożar.
· w wysokich obiektach (powyżej 12 m),
· w atriach, halach, salach widowiskowych,
· w magazynach wysokiego składowania,
· przy silnej wentylacji lub stratyfikacji dymu(rozwarstwiania się dymu),
· w obiektach ze skomplikowaną geometrią stropu.
W jednej z hal przemysłowych zespół Instytutu Nodex przeprowadził dwa testy:
· TF2 – dym nie dotarł do czujek z powodu silnych przepływów powietrza. System był sprawny, ale alarm nie został wywołany na czas.
· TF4 – intensywne unoszenie dymu spowodowało szybkie dotarcie do stropu i zadziałanie czujek w wymaganym czasie.
Wnioski: skuteczność instalacji zależy nie tylko od jakości czujek, ale też od transportu dymu w obiekcie. Dzięki testom zoptymalizowano lokalizację punktów próbkowania w systemie zasysającym i poprawiono wykrywanie także w przypadku tzw. „cichych” pożarów tleniących się.
Test z gorącym dymem to procedura zupełnie inna niż pożary testowe. Służy przede wszystkim do odbiorów systemów wentylacji pożarowej w garażach i dużych przestrzeniach. Próby dymowe pozwalają na weryfikację przyjętych przez projektanta założeń. Są świetnym sposobem potwierdzenia wniosków z raportu symulacji CFD.
Na czym polega?
· generuje się źródło gorącego dymu o dużej mocy (np. tace z paliwem, palniki – moc kilkuset kW),
· dodaje się dym techniczny dla wizualizacji,
· przepływy rejestruje się za pomocą kamer.
Cel testu gorącym dymem:
· ocenić skuteczność usuwania dymu,
· sprawdzić utrzymanie warstwy wolnej od dymu,
· zweryfikować dopływ powietrza kompensacyjnego,
· potwierdzić zgodność działania systemu oddymiania z projektem.
Takie testy przeprowadza się bez angażowania instalacji sygnalizacji pożarowej (SSP), która na tym etapie inwestycji zwykle nie jest jeszcze gotowa. Zamontowane czujki należy dodatkowo osłonić, ponieważ substancje powstające w trakcie prób mogą powodować ich zanieczyszczenie co może spowodować ich rozkalibrowanie.
Do sterowania urządzeniami oddymiającymi wykorzystuje się centralę sterującą urządzeniami przeciwpożarowymi (CSUP). To właśnie ona –dzięki zaprogramowanej matrycy sterowań – uruchamia wentylatory, klapy i drzwi pożarowe. Wystarczy na wejściu CSUP zasymulować stan alarmu dla testowanej strefy, aby system zadziałał dokładnie tak, jak w realnym scenariuszu pożarowym.
Aspekty formalne i bezpieczeństwo
· Test czujek SSP – obowiązkowy przy odbiorach i przeglądach okresowych, zgodnie z przepisami ochrony przeciwpożarowej.
· Pożary testowe – regulowane przez normy europejskie (PN-EN, ISO), stosowane przy obiektach trudnych technicznie.
· Testy gorącym dymem – opisane w wytycznych ITB 493/2015, przeprowadzane przy odbiorach systemów oddymiania.
Ze względu na ryzyko (temperatura, spaliny, promieniowanie cieplne) testy pożarowe i gorącego dymu powinny wykonywać wyspecjalizowane jednostki, z aparaturą pomiarową i zabezpieczeniem BHP.
· Test czujek SSP – zawsze przy odbiorach, w przeglądach okresowych, po modernizacjach i awariach.
· Pożary testowe SSP – w obiektach wysokich, z silną wentylacją, stratyfikacją dymu lub skomplikowaną geometrią stropu.
· Test z gorącym dymem – przy odbiorach systemów wentylacji pożarowej, głównie w garażach i dużych przestrzeniach.
· Test czujek SSP mówi: czy sprzęt działa.
· Pożary testowe odpowiadają: czy system zadziała na czas w realnych warunkach.
· Test gorącym dymem pokazuje: czy oddymianie działa zgodnie z projektem.
To trzy różne badania, które się uzupełniają. Zarządca świadomy różnic będzie wiedział, które z nich są konieczne w jego obiekcie, aby mieć pewność, że systemy przeciwpożarowe spełnią swoją rolę w chwili zagrożenia.
Założyciel i prezes Ela-compil
Autor wielu publikacji z dziedziny technicznych środków ochrony mienia oraz zintegrowanych systemów zarządzania bezpieczeństwem. Współtwórca platfromy FireMATRIX.
Muzeum Bitwy Warszawskiej 1920 roku w Ossowie to nowoczesny gmach o powierzchni blisko 4800m2 z częścią wystawienniczą, amfiteatrem i zapleczem technicznym. Obiekt mieści bezcenne eksponaty, dlatego system automatyki pożarowej musiał spełniać najwyższe wymagania – zarówno w zakresie ochrony ludzi, jak i zbiorów.
Wyzwaniem było zaprojektowanie i wdrożenie układu, który poradzi sobie z obsługą blisko 200 odcinających klap przeciwpożarowych, a jednocześnie zapewni pełną kontrolę i niezawodność w ramach skomplikowanego scenariusza pożarowego.
Zastosowano centralę sterująco - zasilającą urządzeniami przeciwpożarowymi typu FPM+, która dzięki modułowej konstrukcji i rozbudowanej diagnostyce idealnie sprawdziła się w muzeum. Sercem systemu stały się moduły e.LSK, obsługujące dwie niezależne magistrale MP-BUS w każdym kontrolerze, co pozwoliło efektywnie zarządzać tak dużą liczbą urządzeń i jednocześnie zredukować ilość okablowania.
Wdrożony system wentylacji bytowej oraz sterowania klapami nie tylko spełnił wymagania formalne, ale przede wszystkim dał inwestorowi poczucie bezpieczeństwa. Każda klapa przeciwpożarowa jest stale monitorowana, a ewentualne nieprawidłowości są natychmiast sygnalizowane i diagnozowane.
.webp)
Dzięki centrali FPM+ muzeum zyskało:
.webp)
Przykład Muzeum Bitwy Warszawskiej w Ossowie pokazuje, że FPM+ to nie tylko centrala sterująca, ale kompleksowe narzędzie wspierające projektantów i inwestorów w realizacji nawet najbardziej wymagających zadań.
Dzięki połączeniu zaawansowanej technologii, elastycznej matrycy sterowań i zdalnej konfiguracji, FPM+ wyznacza nowy standard w automatyce pożarowej. To rozwiązanie, które sprawdza się tam, gdzie bezpieczeństwo ludzi i ochrona dziedzictwa są absolutnym priorytetem.
Autor: Piotr Matuszewski
Dyrektor Produkcji w Ela-compil, szef działu FPM+.
Rzeczoznawca SITP, członek PIIB z uprawnieniami w specjalności telekomunikacyjnej, elektrycznej i elektroenergetycznej.
Ponad 25 lat doświadczenia w technicznej ochronie obiektów, autor projektów i publikacji branżowych, propagator BIM.