Systemy Integrujące Urządzenia Przeciwpożarowe (SIUP) pełnią kluczową rolę w nowoczesnych obiektach – zarządzają reakcją na zagrożenia, integrują wiele podsystemów technicznych i umożliwiają podejmowanie automatycznych decyzji w czasie rzeczywistym.
Aby SIUP mógł skutecznie pełnić tę funkcję, musi być nie tylko funkcjonalny, ale przede wszystkim odporny na zagrożenia cybernetyczne i błędy ludzkie. Ten poziom ochrony zapewnia hardening, czyli proces wzmacniania zabezpieczeń systemu.
W artykule przedstawiamy, jak hardening jest realizowany w praktyce na przykładzie jednego z najbardziej zaawansowanych SIUP – systemu GEMOS, wdrażanego przez firmę Ela-compil.
SIUP to nadrzędny system integrujący wiele urządzeń i instalacji przeciwpożarowych oraz technicznych. W jednym środowisku łączy m.in.:
SIUP pełni funkcję „mózgu” całego układu bezpieczeństwa – dlatego jego odporność na nie autoryzowany dostęp, awarie i ingerencje jest równie istotna jak jego funkcjonalność.
GEMOS to skalowalny i wielopoziomowy system klasy SIUP, który zapewnia centralne zarządzanie sytuacjami awaryjnymi i koordynację urządzeń bezpieczeństwa technicznego. Jego architektura umożliwia integrację kilkudziesięciu systemów równocześnie i współpracę z setkami urządzeń różnych producentów.
Wdrażany przez firmę Ela-compil, GEMOS stanowi przykład systemu, w którym hardening został włączony w każdą fazę realizacji – od projektu sieci po utrzymanie powdrożeniowe.
GEMOS pracuje w dedykowanej, odseparowanej sieci VLAN. Dostęp sieciowy ograniczany jest do ściśle zdefiniowanych urządzeń i adresów, a komunikacja z siecią publiczną jest fizycznie zablokowana.
Użytkownicy korzystają z indywidualnych kont z przypisanymi uprawnieniami. Uprawnienia konfigurowane są zgodnie z zasadą najmniejszego możliwego dostępu – operatorzy mają dostęp tylko do funkcji niezbędnych do pracy.
Komunikacja między komponentami systemu (serwer, stacje operatorskie, urządzenia obiektowe) jest szyfrowana zużyciem protokołów TLS lub VPN. Eliminowane są niezabezpieczone kanały transmisji.
Wyłączane są wszystkie nieużywane funkcje, porty, usługi i moduły. System pracuje w środowisku minimalistycznym, co ogranicza ryzyko wykorzystania luk bezpieczeństwa.
Wdrażany jest cykl aktualizacji obejmujący system operacyjny, komponenty komunikacyjne i oprogramowanie GEMOS. Każda aktualizacja jest wcześniej testowana w środowisku kontrolnym.
System loguje wszystkie działania operatorów, zdarzenia alarmowe, próby logowania i modyfikacji konfiguracji. Dodatkowo wdrażane są reguły wykrywające nietypowe działania użytkowników.
Kopie bazy danych i konfiguracji wykonywane są cyklicznie i automatycznie. Ich odtwarzalność jest okresowo testowana, a scenariusze awaryjne – przećwiczone z zespołem utrzymaniowym.
Dobrze zabezpieczony system SIUP:
Hardening systemów SIUP, takich jak GEMOS, to nie dodatek – to obowiązkowy i ciągły proces, który zwiększanie zawodność oraz odporność całego środowiska bezpieczeństwa.
Firma Ela-compil, jako doświadczony integrator rozwiązań SIUP, wdraża podejście hardeningowe konsekwentnie – zarówno na poziomie konfiguracji, jak i organizacji pracy administratorów i serwisu.
📞 Planujesz wdrożenie SIUP w obiekcie?
Skontaktuj się z nami i poznaj możliwości systemu GEMOS:
👉 Kliknij tu i skontaktuj się z nami!
Założyciel i prezes Ela-compil
Autor wielu publikacji z dziedziny technicznych środków ochrony mienia oraz zintegrowanych systemów zarządzania bezpieczeństwem. Współtwórca platfromy FireMATRIX.
System GEMOS PSIM to zaawansowane narzędzie do integracji systemów bezpieczeństwa i automatyki budynkowej, które od lat wspiera operatorów i techników w codziennej pracy. W artykule dzielimy się praktycznymi doświadczeniami z wdrożeń i pokazujemy, jak elastyczność systemu przekłada się na realne korzyści dla użytkowników końcowych, aby poznać go lepiej odwiedź naszą zakładkę-> Poznaj GEMOS
Tak jak zostało wspomniane wcześniej w naszych poprzednich artykułach, kluczowa jest elastyczność systemu w zakresie modyfikacji i rozbudowy dostępnych funkcjonalności pod dane zastosowanie.
Dzięki otwartości systemu na niestandardowe rozwiązania możemy zaoferować operatorom mechanizmy obsługi, które ułatwiają im codzienną pracę.
W ramach szkoleń z użytkownikami końcowymi zawsze przedstawiamy kilka wariantów obsługi alarmów.
Oto przykłady kilku z nich:
O tym wszystkim możemy decydować podczas konfiguracji środowiska dla operatora. Jeżeli jakiegoś mechanizmu nie mamy w pakiecie gotowych opcji systemowych, to w zdecydowanej większości przypadków jesteśmy w stanie taką funkcjonalność opracować.
W systemie możemy przygotowywać funkcje, dzięki którym technik może realizować wspólne akcje na danej grupie punktów.
Trzeba mieć na uwadze, że użytkownikiem końcowym jest nie tylko pracownik ochrony czy strażak, ale również szeroko rozumiana obsługa techniczna obiektu. W systemie możemy przygotowywać funkcje, dzięki którym technik może realizować wspólne akcje na danej grupie punktów (np. odłączanie wszystkich czujek w danym lokalu w galerii handlowej na czas remontu) czy płynnie przechodzić z planszy technicznej zbiorczo przedstawiającej sygnał danego typu (np. wszystkie klapy wentylacji bytowej) na plan sytuacyjny, na którym zaznaczona jest dokładna lokalizacja danego urządzenia.
Zaletą systemu GEMOS w kontekście komfortu pracy techników jest również możliwość przedstawiania sygnałów na wiele różnych sposobów.
Tworzymy nie tylko standardowe plansze techniczne z listami sygnałów (z podziałem na typy wejść i wyjść albo obszary obiektu), ale również wirtualne matryce sterowań, przekroje czy schematy branżowe, które znacząco przyspieszają realizację okresowych przeglądów instalacji.
Przykładowo klapy wentylacji pożarowej i sygnały zwrotne z instalacji oddymiania umieszczamy na czytelnym zoomawalnym schemacie CAD, na którym – podczas realizacji danej sekwencji sterowań – od razu widzimy, czy w danym pionie oddymiania uruchomiły się wszystkie niezbędne urządzenia. Podczas testów pożarowych coraz rzadziej zaglądamy w matryce sterowań czy scenariusze pożarowe – wszystkie niezbędne informacje mamy opracowane w systemie.
Skupię na jednej grupie problemów związanych z wizualizacją sygnałów systemów integrowanych.
Liczba sygnałów, które wizualizujemy, jest ogromna i coraz częściej przekracza kilka tysięcy. Umówmy się – zdarzają się pomyłki. Często wynikają one z problemów z dokumentacją oraz licznych zmian w projektach i przekazywanych fragmentach konfiguracji systemów integrowanych.
Co można zrobić, aby zautomatyzować cały ten proces, uniknąć nieścisłości i jednocześnie znacząco skrócić czasochłonny etap nanoszenia tysięcy punktów na plany sytuacyjne rozległego obiektu?
Przeprowadzając swego rodzaju mapowanie, nie musimy ręcznie nanosić punktów na plany sytuacyjne i mamy pewność, że na naszych grafikach znajdą się dokładnie te punkty, które zostały przewidziane przez projektanta.
Coraz częściej dostrzegamy zalety wyposażania branżowych projektów CAD (np. systemu sygnalizacji pożaru) w bloki z atrybutami wiążącymi oznaczenia projektowe (numer centrali, numer pętli, numer elementu na pętli) z oznaczeniami w systemie GEMOS.
Przeprowadzając wspomniane wyżej mapowanie, równolegle eliminujemy ewentualne potknięcia podczas prac nad wizualizacją (zdublowany punkt, brak punktu na mapie itp.)
Dzięki wyrażeniom regularnym możemy automatycznie powiązać praktycznie dowolne identyfikatory cechujące dany system (SKD, SSWiN, CCTV, BMS)
Sam proces mapowania jest przy tym elastyczny.
Dzięki wyrażeniom regularnym możemy automatycznie powiązać dowolne identyfikatory cechujące dany system (SKD, SSWiN, CCTV, BMS), przy ewentualnych rewizjach projektu tylko aktualizujemy plik CAD bez potrzeby pisania od nowa formuł mapujących.
Import pliku branżowego nie oznacza, że w naszym systemie jesteśmy skazani na niezbyt atrakcyjne mapy CAD – mapowany sygnał możemy bez problemu przenieść na grafiki obrobione w zewnętrznym programie graficznym.
Dzięki modułowi importu planów CAD najbardziej czasochłonny proces przygotowania wizualizacji – nanoszenie punktów na plany – w „magiczny” sposób skraca się do kilku kliknięć na poziomie konfiguracji systemu.
W zakresie całego procesu uruchomień można dostrzec wiele zalet systemu GEMOS PSIM, bez których osobiście nie wyobrażam sobie pracy nad integracją na obiekcie dużej skali.
W przeciwieństwie do wielu innych środowisk integrujących dużą zaletą jest na pewno możliwość pełnego zarządzania systemu przez przeglądarkę internetową. W zasadzie wszystkie funkcjonalności dostępne z dowolnego miejsca w sieci, bezproblemowa i szybka konfiguracja stacji roboczych, niezależność od środowiska sprzętowego – to tylko niektóre atuty wynikające wprost z architektury naszego środowiska, które mają znaczenie w szczególności gdy jesteśmy w trakcie gorącego okresu uruchomień na obiekcie.
Dzięki narzędziom do tworzenia tablic sygnałów na widokach technicznych szybko zwizualizujemy wszystkie wejścia i wyjścia, tak aby zaliczyć testy funkcjonalne i pokazać inwestorowi przynajmniej próbkę możliwości integracji.
Na pewno trzeba też zwrócić uwagę na elastyczność systemu.
Inwestor na etapie budowy chce rozbudować integrację o nietypowe urządzenie i trzeba szybko wykonać wdrożenie? Nie ma problemu, mamy gotowe interfejsy korzystającego z takich uniwersalnych protokołów, jak BACnet, Modbus czy SNMP – na pewno coś dobierzemy.
Technik konfigurujący system integrowany dopiero dzień przed odbiorami udostępnił nam konfigurację z centrali? Cóż, nie zdążymy przygotować szczegółowych schematów i wszystkich planów sytuacyjnych, ale dzięki narzędziom do tworzenia tablic sygnałów na widokach technicznych szybko zwizualizujemy wszystkie wejścia i wyjścia, tak aby zaliczyć testy funkcjonalne i pokazać inwestorowi przynajmniej próbkę możliwości integracji.
Na każdym kroku w życiu codziennym spotykamy się z coraz bardziej wymyślnymi aplikacjami – czy to na smartfonach, czy to w obszarze elektronicznej rozrywki – które, żeby się wyróżnić, „atakują” nas bogactwem kolorów i fajerwerkami graficznymi wyskakującymi zza każdego rogu.
Zdarza się, że po pierwszej prezentacji systemu dla inwestora – w szczególności takiego, który nie miał wcześniej styczności z wizualizacjami systemów technicznych – reakcje bywają dość chłodne w temacie wykonania graficznego aplikacji.
Dlaczego nawigacja systemowa nie jest w pełnym 3D i nie ma efektownych animacji przejścia?
Dlaczego nie ma zbliżenia z poziomu map satelitarnych wysokiej jakości?
Dlaczego plany sytuacyjne i przekroje budynków mają tylko podstawową architekturę, a nie mają wyposażenia wnętrz i wszystkich innych szczegółów z projektu wykonawczego?
Te pytania nieco zabarwione pod kontekst trudności napotykane podczas pracy z klientem, ale fakt jest taki, że czasem proces „negocjacji” z inwestorem w zakresie kompromisu na linii funkcjonalność–efektowność i znalezienie w tym obszarze tzw. złotego środka bywa niemałym wyzwaniem.
Tak, zgadza się – wizualizacja musi być przyjemna w odbiorze, wyglądać atrakcyjnie i nadążać za trendami. Jednak ma być również funkcjonalna i czytelna.
Operatorowi, który w trybie ciągłym obsługuje system, zależy przede wszystkim na tym, aby działanie systemu było płynne i wymagało jak najmniej kliknięć przy realizacji rutynowych czynnościach.
Plany w sytuacji alarmowej mają uruchamiać się wręcz bezzwłocznie bez zbędnych animacji przejścia, system ma jednoznacznie wskazać lokalizację zdarzenia, podkłady architektoniczne mają być pozbawione zbędnych „dekoracji”.
Technik zamiast widoku 3D czy map satelitarnych zdecydowanie woli „surowy” schemat branżowy czy podstawowy przekrój budynku z naniesionymi punktami, które jednoznacznie wskazują na to, czy dane urządzenie po resecie pożarowym wyłączyło się czy z jakiegoś powodu nadal jest uruchomione.
Efektowność nie zawsze idzie w parze z efektywnością i trzeba o tym pamiętać zarówno na etapie projektowania systemu wizualizacji, jak i podczas rozmów z klientem.
W przypadku rozległych obiektów (np. elektrownie, zakłady produkcyjne) nie można pominąć etapu opracowywania aplikacji graficznej.
Obróbka graficzna planów wszystkich budynków, przygotowanie map nawigacyjnych dla całego obiektu oraz „czyszczenie” i interpretacja dostarczonej przez klienta dokumentacji architektonicznej zajmuje na pewno znaczną część czasu na pierwszym etapie całego procesu przygotowania wizualizacji dla obiektów dużej skali.
Trzeba przy tym pamiętać, że projekt systemu musi być nie tylko estetyczny, ale i – nade wszystko – funkcjonalny, tak aby w przypadku ewentualnych zmian (np. rozbudowa zakładu o nowy budynek) można było wdrożyć aktualizacje bez potrzeby przeprowadzania rewolucyjnych zmian w nawigacji systemowej – czego w kontekście użytkownika końcowego, już zaznajomionego z układem grafik i obsługą systemu, należy unikać.
Jeżeli chodzi już o typowe czynności konfiguracyjne w ramach wdrożenia, to bez wątpienia najdłuższym procesem podczas całego zadania przygotowania wizualizacji jest umieszczanie na planach sytuacyjnych punktów danych, które reprezentują urządzenia integrowanych instalacji. Są to na ogół punktowe czujki dymu (SSP), wejścia i wyjścia skonfigurowane w ramach central FPM+ (np. klapy wentylacji bytowej nadzorowane przez sterowniki LSK), przejścia kontroli dostępu (SKD), linie detekcyjne systemu sygnalizacji włamania i napadu (SSWiN) oraz kamery (CCTV).
Im większy obiekt i im więcej integracji, tym tych punktów finalnie jest więcej. Nawet niewielkie, niezwiązane z infrastrukturą krytyczną obiekty obecnie pękają w szwach od czujników, zabezpieczeń, elektroniki – i to bez wątpienia coraz częściej widać podczas prac nad wizualizacją.
Sam proces umieszczania punktów danych na planach na pierwszy rzut oka może wydawać się szybki, łatwy i przyjemny, ale nierzadko i tutaj pojawiają się detale i problemy, które ostatecznie wpływają na czasochłonność prac.
Niekompletna dokumentacja, zmiany projektowe, znaczna fragmentacja udostępnianych danych, konieczność edycji przez projektanta oznaczeń, tak aby był zbieżne z konfiguracją techniczną integrowanej centrali – to wszystko wpływa na to, że ten teoretycznie prosty etap zamienia się w proces wymagający odpowiedniego zarządzania i koordynacji wielu stron (projektant, osoba przygotowująca wizualizację, przedstawiciel integrowanej branży).
Uwzględniając powyższe, tym bardziej szukamy narzędzi automatyzujących proces wizualizacji punktów danych – i tu dobrym przykładem jest wspomniany przeze mnie moduł importu planów CAD, który dodatkowo gwarantuje pełną zgodność pomiędzy dokumentacją projektową a danymi prezentowanymi przez system wizualizacji.
.webp)
Kierownik projektu w ela-compil
Specjalista zajmujący się kompleksowymi uruchomieniami systemu integrującego GEMOS oraz central sterujących FPM+. Jego obszar działania obejmuje wszystko to, co wiąże się z wdrażaniem tych systemów na każdym etapie inwestycji - od opracowania wytycznych projektowych i doradztwa technicznego, aż po prace konfiguracyjne i szkolenia kadr technicznych na obiektach.
Sterowanie w kontekście systemów wykrywania pożaru odnosi się do bezpośredniego uruchamiania określonych działań po otrzymaniu sygnału o pożarze. To proces deterministyczny, w którym nie ma miejsca na analizę ani wahanie – jego celem jest natychmiastowe wywołanie zaprogramowanych reakcji, m.in. takich jak:
➡️ uruchomienie systemów gaśniczych,
➡️ otwarcie klap oddymiających,
➡️ aktywacja sygnałów alarmowych,
➡️ odcięcie dopływu mediów (gaz, prąd, wentylacja),
➡️ sterowanie drzwiami przeciwpożarowymi.
Działanie to musi być szybkie, deterministyczne i niezawodne, ponieważ każda sekunda zwłoki może skutkować eskalacją pożaru.
Nadzorowanie to proces znacznie bardziej złożony, polegający na zbieraniu i analizowaniu danych z różnych systemów. Jego głównym celem jest:
➡️ monitorowanie stanu urządzeń w czasie rzeczywistym,
➡️ sprawdzanie ciągłości połączeń z urządzeniami sterowanymi,
➡️ analiza i interpretacja wielu sygnałów w jednostce czasu,
➡️ wykrywanie anomalii i potencjalnych awarii systemów przeciwpożarowych,
➡️ koordynacja działań operatorów i integracja z innymi systemami zarządzania budynkiem.
W przeciwieństwie do sterowania, nadzorowanie nie wymaga natychmiastowego działania – kluczowa jest tu dokładna interpretacja sygnałów. Systemy nadzorujące mogą przetwarzać ogromne ilości informacji, co wymaga odpowiedniej infrastruktury informatycznej.
Centrala systemu sygnalizacji pożarowej (SSP) powinna koncentrować się na nadzorowaniu czujek pożarowych i ich pracy. Oznacza to, że jej głównym zadaniem jest:
1️⃣ Monitorowanie stanu czujek pożarowych – sprawdzanie ich gotowości do działania i poprawności komunikacji.
2️⃣ Detekcja i analiza alarmów pożarowych – szybkie wykrywanie zagrożenia pożarowego na podstawie sygnałów z czujek.
3️⃣ Zarządzanie alarmami i powiadamianiem – przekazywanie sygnałów do odpowiednich systemów sterujących.
Nie należy jednak obciążać SSP dodatkowymi funkcjami nadzoru nad innymi urządzeniami przeciwpożarowymi, gdyż może to spowolnić proces wykrywania zagrożenia i uruchamiania procedur ratunkowych.
Jednym z głównych błędów projektowych jest przypisywanie funkcji nadzoru centrali systemu wykrywania pożaru w zakresie elementów innych niż czujki pożarowe. Taka konfiguracja prowadzi do kilku krytycznych problemów:
1️⃣ Spowolnienie procesu wykrywania pożaru – Centrala, zajęta analizą wielu sygnałów, może reagować wolniej na rzeczywiste zagrożenie, co opóźni podjęcie działań sterujących.
2️⃣ Zwiększone ryzyko błędnych decyzji – Przy jednoczesnym odbieraniu i analizie dużej liczby sygnałów, istnieje ryzyko błędnej interpretacji danych, co może skutkować fałszywymi alarmami lub opóźnieniem w aktywacji systemów przeciwpożarowych.
3️⃣ Problemy z integracją z innymi systemami – Nowoczesne budynki wyposażone są w liczne systemy automatyki, a dedykowane centrale sterujące mogą wchodzić z nimi w interakcję, czego nie dopuszcza się w przypadku centrali SSP. Takie rozwiązanie zapewnia nie tylko odpowiedni poziom ochrony przeciwpożarowej, ale także pozwala wprowadzić konkretne oszczędności.
%20(1).png)
Jednym z kluczowych zadań centrali sygnalizacji pożarowej jest dostarczenie ratownikom precyzyjnej informacji o miejscu wykrycia zdarzenia. Gdy centrala pełni wyłącznie funkcję nadzorowania czujek pożarowych, raport alarmowy jest przejrzysty i zawiera tylko istotne informacje dotyczące pożaru.
Jednak w przypadku, gdy centrala nadzoruje także urządzenia przeciwpożarowe, które w wyniku alarmu zmieniają swój stan, na wydruku z centrali pojawiają się setki dodatkowych komunikatów dotyczących tych zmian. W rezultacie odnalezienie kluczowej informacji o miejscu wykrycia zdarzenia staje się niezwykle trudne, a w sytuacji kryzysowej może prowadzić do opóźnień w podjęciu właściwych działań.
Aby zapewnić najwyższą skuteczność systemów przeciwpożarowych, konieczne jest jasne rozgraniczenie funkcji:
➡️ Centrala sygnalizacji pożarowej powinna skupić się na nadzorowaniu czujek pożarowych i szybkim wykrywaniu pożaru.
➡️ Dedykowane centrale sterujące (CSUP) powinny zajmować się analizą sygnałów, detekcją awarii i nadzorem nad stanem instalacji.
Taki podział pozwala uniknąć przeciążenia centrali systemu pożarowego i gwarantuje, że jego priorytetową funkcją pozostaje szybkie wykrywanie zagrożenia i sterowanie urządzeniami przeciwpożarowymi.
Sterowanie i nadzorowanie to dwa odrębne procesy, które nie powinny być mylone ani łączone w ramach jednej jednostki systemowej. O ile sterowanie wymaga natychmiastowego działania, o tyle nadzorowanie polega na analizie i interpretacji danych. Centrala sygnalizacji pożarowej powinna skupić się na nadzorowaniu czujek wykrywających pożar, a centrala sterująca (CSUP) powinna przejąć nadzór nad pozostałymi elementami infrastruktury przeciwpożarowej. Dzięki takiemu podejściu systemy przeciwpożarowe będą działać efektywnie, szybko i niezawodnie.
Zrozumienie różnic między sterowaniem a nadzorowaniem to tylko jeden z filarów dobrze zaprojektowanej automatyki pożarowej. Aby zapewnić skuteczność systemu w każdych warunkach, warto przyjrzeć się także kwestii różnicowania ciśnień, która często decyduje o powodzeniu ewakuacji i skuteczności działań ratowniczych.
📘 Przeczytaj kolejny artykuł:
👉 „Automatyka pożarowa bez stresu: system różnicowania ciśnień”
Dowiesz się z niego m.in.:
Założyciel i prezes ela-compil
Autor wielu publikacji z dziedziny technicznych środków ochrony mienia oraz zintegrowanych systemów zarządzania bezpieczeństwem. Współtwórca platfromy FireMATRIX.