Tabela stanów to zdigitalizowana forma treści scenariusza pożarowego. Jest pierwszym krokiem do przełożenia języka opisowego scenariusza na algorytmy sterowania realizowane przez centrale sterujące urządzeniami przeciwpożarowymi CSUP. Tabele formułowane są zwykle z wykorzystaniem arkusza kalkulacyjnego. W wierszach wymieniane są urządzenia a w kolumnach strefy, od których, w przypadku wykrycia pożaru, uzależnione będzie sterowanie urządzeniami przeciwpożarowymi i nie tylko. Stan danego urządzenia określa się używając „0” oraz „1”.
Żadne przepisy prawne nie regulują tego, czy taki zapis powinien powstać, jednak trudno sobie wyobrazić rozpoczęcie projektu automatyki pożarowej bez dokładnego tabelarycznego ujęcia stanów opisanych w scenariuszu pożarowym. O ile na etapie opracowywania scenariusza tabela stanów jest pomijana lub opracowywana w postaci uproszczonej, to w przypadku projektu wykonawczego sterowania urządzeniami przeciwpożarowymi tabela stanów musi być jego integralną częścią.
Tabela stanów ma znaczący wpływ na projekt elektryczny, w którym znajdują się nie tylko urządzenia przeciwpożarowe. Stan wszystkich objętych projektem urządzeń wpływa na realizację scenariusza pożarowego. Może ułatwić lub zakłócić ten proces. Na przykład schody ruchome - właściwe ustawienie działania schodów może pomagać lub utrudniać proces ewakuacji. Podobnie będzie z innymi urządzeniami, tj.: wszelkiego rodzaju bramki, szlabany i kołowroty kontroli biletowej. Właściwe ustawienie parametrów działania urządzeń elektrycznych zwiększy bezpieczeństwo w całym budynku.
O ile scenariusz pożarowy oraz tabela stanów zawierają dane gromadzone w jednym miejscu, o tyle matryca sterowań może być realizowana w wielu rozproszonych centralach, dostarczanych przez różnych wykonawców. Typowym przykładem jest tu sytuacja, w której sygnał alarmowy z danej strefy przekazywany jest bezpośrednio z Systemu Sygnalizacji Pożaru (SSP) do Dźwiękowego Systemu Ostrzegawczego (DSO). W centralce DSO realizowana jest matryca związana ze sterowaniem głośników aktywnych, zgodnie z przyjętym scenariuszem pożarowym.
Część tabeli stanów może być realizowana w centralce dostarczanej wraz bramami przeciwpożarowymi, podczas gdy inna część w lokalnych centralach odpowiedzialnych za sterowanie kurtynami dymowymi. W takim przypadku mamy do czynienia z wieloma podwykonawcami, którzy na podstawie tej samej tabeli stanów realizują matrycę sterowań tylko w części dotyczącej stanów dla tych konkretnych urządzeń. O ile dane w tabeli sterowań są zgromadzone w jednym miejscu, o tyle konkretne sterowania realizowane są przez wiele matryc stworzonych dla wielu centralek rozproszonych po całym obiekcie.
Opracowywanie tabeli stanów, podobnie jak matrycy sterowań jest procesem iteracyjnym. Jeśli zmienia się koncepcja architektoniczna i założenia funkcjonalne, zmienia się także scenariusz pożarowy, a razem z nim projekt automatyki oraz tabela / matryca sterowań. Należy pamiętać o tym, że ze względu na rozproszenie matryc sterowań na wiele central, korekta ich bywa utrudniona.
Najlepszym rozwiązaniem jest zastosowanie matrycy zintegrowanej. O matrycy zintegrowanej mówimy wtedy, kiedy cała tabela stanów została zaimplementowana w jednej centrali sterującej. Zapewnia to większą elastyczność wprowadzania danych w przypadku zmian wynikających z konieczności dodania czy skorygowania scenariusza pożarowego. Wystarczy zrobić to w jednym, zintegrowanym miejscu, zamiast w kilku, przy użyciu różnych narzędzi do konfigurowania.
%20(1).png)
Tabela stanów, jako przełożenie scenariusza pożarowego na logiczne stany urządzeń w stanie zagrożenia pożarem zawiera przejścia urządzeń z pozycji “oczekiwania” do pozycji “bezpieczeństwa”. Jest to zatem proces jednokierunkowy od stanu pracy normalnej do stanu w przypadku pożaru. Nie jest to jednak jedyny kierunek, który jest potrzebny do prawidłowego działania systemu.
Każda instalacja wymaga testów zarówno przed uruchomieniem, jak i w trakcie eksploatacji. Zaliczenie testów jest warunkiem koniecznym do odbiorów inwestycyjnych, a w miarę upływu czasu, zapewnia odpowiedni poziom bezpieczeństwa eksploatacji. Przeprowadzenie testu wymaga przejścia systemu przez całą pętlę: od spoczynku do “bezpieczeństwa” (tą częścią zajmują się rzeczoznawcy w czasie pisania scenariusza pożarowego), a na koniec powrót do spoczynku. Ten właśnie powrót zapisuje się w matrycy sterowań powrotnych.
Matryca sterowań powrotnych zawiera algorytmy realizowane przez Centralę Sterującą Urządzeniami Przeciwpożarowymi uruchamiane po odwołaniu stanu alarmowego. W procesie przywracania urządzeń do pracy normalnej konieczne jest uwzględnienie wszystkich wymogów technologicznych oraz zasad bezpieczeństwa jakie obowiązują w przypadku wysterowania. W matrycy sterowań muszą być uwzględniane niezbędne zwłoki czasowe, a także różne warunki logiczne, aby nie doprowadzić do awarii lub uszkodzeń urządzeń przeciwpożarowych i żeby nie doszło do przeciążeń w sieci zasilającej. Należy także pamiętać, że brak niezbędnych zabezpieczeń może doprowadzić do uszkodzeń kanałów wentylacyjnych.
Matryca sterowań powrotnych jest również narzędziem, dzięki któremu można w szybki sposób powrócić do normalnego funkcjonowania budynku po wystąpieniu fałszywego alarmu. Konieczna jest zatem funkcja przywracania stanu pracy urządzeń przeciwpożarowych do stanu wyjściowego, a więc pracy normalnej lub spoczynku. Takie urządzenia, jak np. przeciwpożarowe klapy odcinające przyjmują pozycję oczekiwania. W przypadku wind, czy wentylacji bytowej urządzenia te powrócą do pracy normalnej.
Założyciel i prezes Ela-compil
Autor wielu publikacji z dziedziny technicznych środków ochrony mienia oraz zintegrowanych systemów zarządzania bezpieczeństwem. Współtwórca platfromy FireMATRIX.
Jak wygląda współpraca automatyka pożarowego (projektanta, instalatora) z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych? Jakie są wzajemne oczekiwania ze strony automatyka w stosunku do rzeczoznawcy, a rzeczoznawcy do automatyka? O tym, jak wygląda proces implementowania scenariusza pożarowego rozmawiamy z Mariuszem Sobeckim, znanym rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych, publicystą w wielu wydawnictwach związanych z ochroną przeciwpożarową oraz organizatora jednej z bardziej znanych konferencji związanych z ochroną przeciwpożarową.
Autor: Mirosław Dybczyk - Dyrektor ds. produkcji przeciwpożarowych wyłączników prądu (PWP), CERBEX
Jednym z kluczowych elementów systemów przeciwpożarowych jest Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP) – urządzenie odcinające dopływ energii elektrycznej do wszystkich obwodów, z wyjątkiem tych, które muszą pozostać aktywne podczas pożaru.
Z uwagi na brak normy zharmonizowanej dla PWP, jego wprowadzenie na rynek wymaga uzyskania Krajowej Oceny Technicznej (KOT) oraz spełnienia krajowych przepisów dotyczących znakowania i certyfikacji.
Omówimy proces dopuszczenia jednostkowego, wymagania dla PWP oraz przepisy regulujące jego stosowanie w obiektach budowlanych. Przyjrzymy się również roli i znaczeniu certyfikacji, aby wyjaśnić, dlaczego procedura jednostkowego dopuszczenia nie może zastępować standardowej ścieżki certyfikacyjnej.
✅Nadają się do stosowania w obiektach budowlanych, w zakresie odpowiadającym jego właściwościom użytkowym i zamierzonemu zastosowaniu co oznacza, że jego właściwości użytkowe umożliwiają prawidłowe zaprojektowanie i wykonanie obiektów budowlanych, w których ma on być zastosowany w sposób trwały i spełniać podstawowe wymagania, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane [1].
✅Są odpowiednio oznakowane poprzez umieszczenie oznakowania CE dla wyrobów objętych normami zharmonizowanymi oraz dla rozwiązań krajowych znak budowlany B dla wyrobów objętych Krajową oceną techniczną (KOT)(Rozporządzenie CPR 305/2011 wraz ze zmianami) [2] oraz Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku w sprawie deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym wraz ze zmianami [3].
✅Wyrób budowlany jest dopuszczony jednostkowo do użytkowania w (konkretnym) obiekcie budowlanym zgodnie z art. 10 ust.1 ustawy o wyrobach budowlanych [4].
Niestety ustawodawca nie określił w jakich przypadkach można stosować dopuszczenie jednostkowe. Należy zastanowić się nad przyczyną wprowadzenia procedury dopuszczenia jednostkowego w przepisach budowlanych. Naturalne jest, że z uwagi na szybko powstające i zmieniające się nowe technologie ciężko jest nadążyć producentom wyrobów budowlanych z zachowaniem drogi zgodnej z obowiązującymi przepisami, obejmującej badania laboratoryjne, zakładową kontrolę produkcji oraz certyfikację i konieczne jest wprowadzenie dopuszczenia jednostkowego dla niektórych wyrobów budowlanych, aby nie hamować rozwoju technologicznego.
Więc niezbędna jest procedura jednostkowego dopuszczenia w szczególnych przypadkach dla nowo powstałych technologii dla których nie ma wyrobów dostępnych na rynku i wprowadzonych do obrotu.
Jednakże procedura jednostkowego dopuszczenia nie może być rozwiązaniem zamiennym dla wyrobów budowlanych w tym urządzeń przeciwpożarowych wprowadzonych do obrotu na podstawie przepisów krajowych i oznakowanych znakiem budowlanym „B”.
✅wyrób nie jest przeznczony do powszechnego stosowania
✅wyrób nie jest objęty normą zharmonizowaną w rozumieniu rozporządzenia (UE) Nr305/2011 ani nie jest zgodny z wydaną dla niego europejską oceną techniczną. (analogicznie krajowa ocena techniczna)
✅wyrób nie może być produkowany seryjnie, z przeznaczeniem do stosowania powszechnego.
✅nie może stanowić przedmiotu swobodnego obrotu handlowego, tj. nie może być odstąpiony, sprzedany bądź przekazany w celu zastosowania w innym obiekcie budowlanym.
✅art.10 ust. 1 ustawy znajduje zastosowanie wyłącznie w szczególnych przypadkach dotyczy wyrobu budowlanego, który wymaga indywidualnego zaprojektowania i wytworzenia z uwagi na specjalne, niestandardowe potrzeby, wyprodukowanego dla jednego, konkretnego zastosowania, wymagających często dostosowania urządzeń produkcyjnych do ich wytworzenia.
Analogicznie:
❌Brak normy zharmonizowanej (oznakowanie „CE”).
✅ Obowiązuje Krajowa Ocena Techniczna (KOT) (oznakowanie „B”).
Art. 6b. 1. Ustawy o wyrobach budowlanych mówi że: Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego wyznaczy, w drodze decyzji, jednostki oceny technicznej (JOT), o których mowa w art. 29 rozporządzenia Nr 305/2011,upoważnione do wydawania europejskich ocen technicznych dla grup wyrobów budowlanych wymienionych w Załączniku IV Tabela 1 do tego rozporządzenia, a w przypadku urządzeń przeciwpożarowych jest to grupa 10 , stałe urządzenia gaśnicze (wyroby do wykrywania i sygnalizacji pożaru, stałe urządzenia gaśnicze, wyroby do kontroli rozprzestrzeniania ognia i dymu oraz do tłumienia wybuchu) oraz monitoruje działania i kompetencje wyznaczonych jednostek, w tym spełnienie obowiązku określonego w art. 30 ust. 2 rozporządzenia Nr 305/2011.
Przepisy krajowe stanowią w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 r. [3] w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym, gdzie zostały ustalone grupy wyrobów budowlanych objęte obowiązkiem sporządzania krajowej deklaracji właściwości użytkowych, zwanej dalej „krajową deklaracją”, oraz właściwe dla tych grup krajowe systemy oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych.
Przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) został zakwalifikowany do grupy 10 - stałe urządzenia przeciwpożarowe (wyroby do wykrywania i sygnalizacji pożaru, wyroby do kontroli rozprzestrzeniania ciepła i dymu oraz tłumienia wybuchu, systemy ewakuacyjne) w krajowym systemie oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych w klasie pierwszej:
🔥 Przeciwpożarowe wyłączniki prądu – zestawy
🔥 Przeciwpożarowe wyłączniki prądu – elementy składowe:
➡️urządzenia wykonawcze,
➡️urządzenia sygnalizujące,
➡️urządzenia uruchamiające
Urządzenie uruchamiające (UU PWP)
Jest to „przycisk” zdalnego sterowania PWP pozwalający na podanie sygnału do urządzenia wykonawczego PWP w celu dokonania wyłączenia energii elektrycznej w obiekcie wg. zaprogramowanego scenariusza oraz sygnalizacji stanu dozoru wraz z informacją o stanach urządzeń wykonawczych podłączonych do UU PWP.
Urządzenie sygnalizujące (US PWP):
Sygnalizator optyczny wskazujący jednoznacznie, wyłączenie zasilanie obiektu za pośrednictwem automatyki urządzenia wykonawczego PWP informuje o fizycznym przełączeniu styków aparatu wykonawczego PWP.
Urządzenie wykonawcze (UW PWP):
Urządzenie składające się z głównych aparatów wyłączających (rozłącznika spełniającego wymagania normy PN-EN 60947-3:2021-07 Aparatura rozdzielcza i sterownicza niskonapięciowa – Część 3: rozłączniki, odłączniki, rozłączniki izolacyjne lub wyłącznika spełniającego wymagania normy PN-EN60947-2:2018-01+A1:2020-06 Aparatura rozdzielcza i sterownicza niskonapięciowa– Część 2: Wyłączniki) wraz z układem zasilania oraz automatyką kontrolno-sterującą, służącą do mechanicznego odłączenia dopływu energii elektrycznej do obiektu, zabudowaną w obudowie zapewniającej odpowiednie warunki środowiskowe.
Odnośnie zestawu należy tu rozumieć wyrób budowlany wprowadzony do obrotu przez jednego producenta jako zestaw co najmniej dwóch odrębnych składników, które muszą zostać połączone, aby mogły zostać zastosowane w obiektach budowlanych (art. 2 pkt 2 rozporządzenia Nr 305/2011) np. Urządzenie wykonawcze UW PWP oraz urządzenie sygnalizacyjne US PWP.
Klasa pierwsza systemy oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych §4.1 ust 3 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 r. [3]oznacza, że:
➡️działania producenta związane z oceną i weryfikacją, o której mowa w ust. 1, obejmują określenie typu wyrobu budowlanego oraz prowadzenie:
a) zakładowej kontroli produkcji,
b) badań próbek pobranych przez producenta w zakładzie produkcyjnym zgodnie z ustalonym przez niego planem badań;
➡️ocena i weryfikacja przeprowadzana przez jednostkę certyfikującą, o której mowa w ust. 1, obejmuje:
a) ocenę właściwości użytkowych wyrobu budowlanego na podstawie badań próbek pobranych przez jednostkę certyfikującą, obliczeń, tabelarycznych wartości lub opisowej dokumentacji tego wyrobu,
b) przeprowadzenie wstępnej inspekcji zakładu produkcyjnego i zakładowej kontroli produkcji,
c) wydanie krajowego certyfikatu stałości właściwości użytkowych,
d) kontynuację nadzoru, oceny i ewaluacji zakładowej kontroli produkcji.
Ocenę właściwości użytkowych tego wyrobu, o której mowa w ust. § 4.1 ust 3, stanowią ustalenia zawarte w Krajowej Ocenie Technicznej (KOT) w zakresie właściwości użytkowych tego wyrobu z uwagi na to (KOT) staje się dokumentem odniesienia dla wyrobu budowlanego i stanowi w tym wypadku stanowisko z wymaganiami tak jak norma wyrobu dla urządzenia przeciwpożarowego jakim jest Przeciwpożarowego wyłącznika prądu(PWP).
Przeciwpożarowy wyłącznik prądu PWP to urządzenie odcinające dopływ prądu do wszystkich obwodów w obiekcie, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru § 183ust. 2 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY z dnia 12 kwietnia2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [6].
Podkreślenia wymaga zapis: „§ 183. 1. W instalacjach elektrycznych należy stosować: Przeciwpożarowy wyłącznik prądu, odcinający dopływ prądu do wszystkich obwodów.
Należy przez to rozumieć odcięcie Przeciwpożarowym wyłącznikiem prądu PWP dopływu prądu zasilania podstawowego w obiekcie jak i wszystkich innych tj. zasilania rezerwowe w postaci drugiej sieci, agregatu prądotwórczego, „Uninterruptible Power Supply” UPS- awaryjne zasilanie obiektu oraz inne układy zasilania jak „PhotoVoltaic” PV, czyli instalacja fotowoltaiczna o napięciu AC i DC i magazyny energii.
Legenda:
RG – rozdzielnia główna
RA – rozdzielnia zasilania awaryjnego
F – falownik
PV – instalacja fotowoltaiczna
UPS - awaryjne zasilanie obiektu
ME – magazyn energii
AP – agregat prądotwórczy
UU PWP – urządzenie uruchamiające PWP
US PWP – urządzenie sygnalizacyjne PWP
UW PWP 1 – urządzenie wykonawcze PWP nr 1
UW PWP 1 – urządzenie wykonawcze PWP nr 2
UW PWP 1 – urządzenie wykonawcze PWP nr 3
UW PWP 1 – urządzenie wykonawcze PWP nr 4
UW PWP 1 – urządzenie wykonawcze PWP nr 5
➡️Przeciwpożarowe wyłączniki prądu (PWP) są powszechnie znane i stosowane od wielu lat w obiektach budowlanych i z uwagi na obecne przepisy należy znakować je znakiem budowlanym B. (patrz: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku w sprawie deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym wraz ze zmianami [3])
➡️Obecnie występują na rynku krajowym wprowadzone do obrotu i odpowiednio oznakowane znakiem budowlanym „B” Przeciwpożarowe wyłącznik prądu (PWP). (patrz: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016roku w sprawie deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym wraz ze zmianami [3])
➡️ Nie można zastępować wprowadzonych do obrotu wyrobów certyfikowanych procedurą jednostkowego dopuszczenia, metoda ta możliwa jest wyłącznie w szczególnych przypadkach zastosowania z uwagi na szczególne potrzeby obiektu wszędzie tam, gdzie nie można z przyczyn technicznych zastosować wyrobów certyfikowanych nie jest to metoda zamienna. (patrz: GUNB - Zasady stosowania wyrobów budowlanych [5]).
➡️ Wprowadzenie do obrotu urządzeń przeciwpożarowych jakim jest Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu(PWP) jest możliwe po:
✅Uzyskaniu Krajowej Oceny Technicznej (KOT)
✅Uzyskaniu Krajowego certyfikatu stałości właściwości użytkowych (patrz: Rozporządzenia MIiR z dnia 17listopada 2016 r. [3])
✅Wystawieniu przez producenta Krajowej Deklaracja Właściwości Użytkowych (patrz: Rozporządzenia MIiR z dnia 17listopada 2016 r. [3])
➡️Przeciwpożarowy wyłącznik prądu PWP ma za zadanie wyłączyć wszystkie rodzaje zasilania obiektu:
Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu (PWP) odgrywa kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa pożarowego obiektów budowlanych, a jego prawidłowe wprowadzenie do obrotu i certyfikacja są niezbędne do spełnienia obowiązujących przepisów. Procedura jednostkowego dopuszczenia może być stosowana jedynie w wyjątkowych przypadkach, nie zastępując standardowej ścieżki certyfikacyjnej. W obliczu dynamicznego rozwoju technologii warto śledzić zmiany w regulacjach i dostosowywać rozwiązania do nowych wyzwań.
To jednak dopiero początek! Wkrótce przedstawimy szczegóły dotyczące współpracy Przeciwpożarowego Wyłącznika Prądu (PWP) z Systemem Integracji Urządzeń Przeciwpożarowych (SIUP). Jak nowoczesne rozwiązania wpływają na bezpieczeństwo pożarowe? Obserwuj nas, aby być na bieżąco!
Bibliografia:
[1] USTAWA - Prawo budowlane z dnia 7 lipca 1994 r. (Dz.U. 1994 Nr 89 poz. 414).
[2] ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY(UE) NR 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r. ustanawiające zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylające dyrektywę Rady89/106/EWG.
[3] ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY i BUDOWNICTWA z dnia 17 listopada 2016 r. w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz. U. 2016, poz. 1966).
[4] USTAWA o wyrobach budowlanych z dnia 16 kwietnia2004 r. (Dz. U. 2004 Nr 92, poz. 881).
[5] GŁÓWNY URZĄD NADZORU BUDOWLANEGO - Zasady stosowania wyrobów budowlanych (https://www.gunb.gov.pl/sites/default/files/pliki/dokumenty/stosowanie_wyrobow_budowlanych.pdf).
[6] ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. 2019 poz. 1065 z późniejszymi zmianami).