Certyfikacja i wprowadzenie do obrotu urządzeń przeciwpożarowych wymaga przede wszystkim potwierdzenie zgodności wyrobu ze specyfikacją techniczną. Producent (czy w niektórych wypadkach importer) powinien zadeklarować, że wyrób jest zgodny z określoną specyfikacją techniczną. Należy zatem rozważyć, jakie wyroby są objęte takimi wymaganiami, co stanowi dla nich specyfikację techniczną, w jaki sposób należy potwierdzić zgodność specyfikacji z wyrobem i jak to udokumentować.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa (z postanowieniami artykułu 7 Ustawy o ochronie przeciwpożarowej [1], artykułu 10 Ustawy Prawo budowlane [2]) wybrane wyroby, zanim zostaną zastosowane, powinny przejść stosowne formalne procedury poświadczenia ich określonych właściwości i parametrów technicznych.
Ale co stanowi podstawę do wprowadzenia do obrotu takich wyrobów, jakimi są urządzenia przeciwpożarowe?
Żeby rozważyć odpowiedź na to pytanie, dobrze jest podzielić urządzenia przeciwpożarowe na trzy grupy:
Dla ułatwienia urządzenia przeciwpożarowe mogą należeć do więcej niż jednej grupy i np. mogą być objęte zarówno ustawą o wyrobach budowlanych[3], jak i rozporządzeniem (…) w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnienie bezpieczeństwa publicznego[5].
Zgodnie z rozporządzeniem Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego I Rady (Ue) Nr 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r. ustanawiającym zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylającym dyrektywę Rady 89/106/EWG, wyrób budowlany to:
„wyrób budowlany” oznacza każdy wyrób lub zestaw wyprodukowany i wprowadzony do obrotu w celu trwałego wbudowania w obiektach budowlanych lub ich częściach, którego właściwości wpływają na właściwości użytkowe obiektów budowlanych w stosunku do podstawowych wymagań dotyczących obiektów budowlanych;
Podstawowe wymaganiami dla obiektów budowlanych biorąc pod uwagę bezpieczeństwo pożarowe brzmią następująco[6]:
Obiekty budowlane muszą być zaprojektowane i wykonane w taki sposób, aby w przypadku wybuchu pożaru:
a) nośność konstrukcji została zachowana przez określony czas;
b) powstawanie i rozprzestrzenianie się ognia i dymu w obiektach budowlanych było ograniczone;
c) rozprzestrzenianie się ognia na sąsiednie obiekty budowlane było ograniczone;
d) osoby znajdujące się wewnątrz mogły opuścić obiekt budowlany lub być uratowane w inny sposób;
e) uwzględnione było bezpieczeństwo ekip ratowniczych.
Biorąc powyższe pod uwagę, łatwo można stwierdzić, że urządzenia przeciwpożarowe są wyrobem budowlanym zarówno ze względu na ich trwałe powiązanie z obiektem budowlanym, jak i na zamierzone zastosowanie, jakim jest umożliwienie spełniania przez obiekt budowlany wymagań podstawowych.
Zgodnie z postanowieniami ustawy o wyrobach budowlanych [3] wprowadzenie do obrotu wyrobu budowlanego jest możliwe dopiero po jego uprzednim oznakowaniu znakiem budowlanym
lub znakiem CE (chodzi tu o oznakowanie CE nie inne niż to w rozumieniu regulacji zawartych w ustawie o wyrobach budowlanych [3]). Wprowadzenie do obrotu definiuje się jako udostępnienie po raz pierwszy wyrobu budowlanego na rynku unijnym (CE) lub krajowym (znak budowlany B).
Producent chcąc wprowadzić wyrób budowlany do obrotu na rynku europejskim zobligowany jest do sprawdzenia, czy dany wyrób objęty jest normą zharmonizowaną. W tym celu należy przejrzeć Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej i wyszukać ostatnią aktualizację publikacji tytułów i odniesień do norm zharmonizowanych. Należy sprawdzić dany wyrób w odniesieniu do tytułów oraz zakresów dostępnych norm, aby upewnić się, czy wyrób ten jest objęty zakresem jednej z nich.
W przypadku, kiedy wyrób nie jest objęty żadną normą zharmonizowaną, Producent może sprawdzić, czy wyrób objęty jest jednym z już istniejących europejskich dokumentów oceny lub w przypadku jego braku wystąpić do Jednostki Oceny Technicznej o wydanie europejskiego dokumentu oceny.
Inną drogą, ograniczoną jedynie do rynku krajowego, jest oznakowanie wyrobu znakiem budowlanym B. W tym celu producent może wystąpić do Jednostki Oceny Technicznej o wydanie krajowej oceny technicznej. Podstawą do opracowania takiej oceny jest umieszczenie wyrobu w załączniku do Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 r. w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym[7]. Krajowa Ocena Techniczna stanowi specyfikację techniczna zastępującą normę zharmonizowaną, ale ograniczoną do rynku krajowego. Jeżeli wyrób objęty jest normą zharmonizowaną, nie można wydać dla niego Krajowej Oceny Technicznej, ocenę wyrobu należy przeprowadzić w oparciu o normę zharmonizowaną. Wyjątkiem jest sytuacja, kiedy jakieś charakterystyki wyrobu różnią się od charakterystyk opisanych wymaganiami normy, wtedy w zakresie tych charakterystyk można wydać Krajową Ocenę Techniczną. Należy pamiętać, że jednocześnie wymagania normy muszą być spełnione.
Jeżeli producent dopasuje swój wyrób do normy zharmonizowanej lub odnajdzie go w załączniku do rozporządzenia [7] i uzyska Krajową Ocenę Techniczną, stanie przed problemem potwierdzenia zgodności wyrobu z jego specyfikacją. Dla urządzeń przeciwpożarowych system oceny zgodności oparty jest o udział niezależnej jednostki certyfikującej oraz laboratoriów notyfikowanych. Jednostka notyfikowana jest to jednostka oceniająca zgodność, zgłoszona do Komisji Europejskiej i umieszczona w wykazie jednostek notyfikowanych do konkretnych dyrektyw. Jednostka taka ma nadany niepowtarzalny numer identyfikacyjny. Jednostka notyfikowana jest uprawniona do prowadzenia oceny zgodności i wydawania certyfikatów zgodności typu. Producent, którego wyrób musi być poddany ocenie zgodności z udziałem strony trzeciej, musi skorzystać z usług wybranej przez siebie jednostki notyfikowanej.
Laboratorium notyfikowane jest jednostką upoważnioną, w trybie opisanym powyżej, do prowadzenia badań wyrobu na zgodność z odpowiednimi normami zharmonizowanymi. Laboratorium może wystawić producentowi raport z badań wyrobu, który nie jest ani „zamiennikiem”, ani nie zastępuje certyfikatu (świadectwa) zgodności typu.
Analogicznie dla potrzeb krajowej certyfikacji wymagany jest udział akredytowanych jednostek certyfikujących oraz akredytowanych laboratoriów.
Producent zobowiązany jest do przedstawienia w jednostce wyników badań, potwierdzających spełnienie wymagań odpowiedniej specyfikacji technicznej. Po potwierdzeniu przez Jednostkę Oceny, że wyrób odpowiada specyfikacji technicznej, Producent otrzymuje od Jednostki Certyfikującej Certyfikat Stałości Właściwości Użytkowych (dla normy zharmonizowanej i oznakowania CE) lub Certyfikat Stałości Właściwości Użytkowych (dla Krajowej Oceny Technicznej i oznakowania znakiem budowlanym B).
W tym momencie Producent może na własną odpowiedzialność wystawić Deklarację Właściwości Użytkowych i oznakować swój wyrób znakiem CE, lub Krajową Deklarację Właściwości Użytkowych i oznakować swój wyrób znakiem budowlanym B.
Wyrób jest gotowy do wprowadzenia na rynek.
Tak kończy się ścieżka dla wyrobów budowlanych, ale jak wspomniano wcześniej, urządzenia przeciwpożarowe mogą być objęte Rozporządzeniem MSWiA w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego(…)[4], co oznacza, że urządzenie powinno uzyskać Świadectwo Dopuszczenia.
Wymagania stawiane poszczególnym wyrobom objętym rozporządzeniem opisane są w załączniku do rozporządzenia. Podobnie jak w przypadku certyfikacji wyrobu budowlanego wymagany jest udział laboratorium oraz Jednostki Certyfikującej. Po potwierdzeniu zgodności wyrobu z stawianymi mu w rozporządzeniu wymaganiami producent może uzyskać Świadectwo Dopuszczenia.
Literatura
%20(300%20x%20300%20px)%20(3).webp)
Inżynier działu badań i rozwoju w ela-compil
jeden z najbardziej doświadczonych konstruktorów urządzeń elektronicznych. Automatyk z pasji, elektronik z wykształcenia. Na co dzień zajmuje się pracami badawczo-rozwojowymi w firmie Ela-compil. Jest również odpowiedzialny za przeprowadzanie procesów certyfikacji produkowanych urządzeń i systemów.
W dzisiejszym dynamicznym świecie, wymiana wiedzy i doświadczenia jest kluczowym elementem rozwoju oraz sukcesu. Dlatego też, platforma FireMATRIX skupiająca się na bezpieczeństwie przeciwpożarowym, a także serwis internetowy www.haleprzemyslowe.plus poświęcony zagadnieniom związanym z branżą hal przemysłowych, postanowiły połączyć siły w celu dostarczania jeszcze bardziej wartościowych treści dla swoich odbiorców.
Serwisy FireMATRIX oraz www.haleprzemyslowe.plus mają wspólne cele i adresują swoje treści do tych samych odbiorców. FireMATRIX to platforma informacyjna, baza wiedzy i akademia w jednym skupiona głównie na automatyce przeciwpożarowej. To miejsce dla projektantów, instalatorów, rzeczoznawców piszących scenariusze pożarowe, administratorów nieruchomości oraz inwestorów, czyli dla wszystkich odpowiedzialnych za ochronę przeciwpożarową w budynkach. Natomiast serwis www.haleprzemyslowe.plus oferuje fachową wiedzę branżową i jest skierowany do profesjonalnych odbiorców związanych z szeroko pojętym rynkiem hal przemysłowych, takich jak projektanci, wykonawcy, instalatorzy, zarządcy obiektów czy inwestorzy.
Dzięki współpracy między FireMATRIX a www.haleprzemyslowe.plus, odbiorcy obu serwisów mogą spodziewać się jeszcze bardziej wszechstronnych i wartościowych treści. Eksperckie artykuły będą dotyczyć różnych aspektów związanych z halami przemysłowymi, w tym budową oraz konstrukcją hal, instalacjami technicznymi i przeciwpożarowymi, automatyką, robotyką, logistyką, wyposażeniem czy sprzętem.
Kooperacja ma na celu zapewnienie dostępu do fachowej wiedzy branżowej związanej z halami przemysłowymi dla możliwie największej liczby odbiorców. Obie platformy, FireMATRIX i www.haleprzemyslowe.plus, wierzą w znaczenie pracy zespołowej i dzielenia się wiedzą, a ich wspólne działania przyniosą korzyści całej społeczności branży hal przemysłowych.
Dzięki temu partnerstwu, czytelnicy obu serwisów będą mieć dostęp do różnorodnych perspektyw i ekspertów, co pozwoli im poszerzyć swoje kompetencje oraz być na bieżąco z najnowszymi trendami i rozwiązaniami w branży hal przemysłowych. Wspólnie, FireMATRIX oraz www.haleprzemyslowe.plus tworzą silny zespół, który ma na celu nie tylko dostarczanie wiedzy, ale także budowanie społeczności, która chce się rozwijać oraz doskonalić w swojej dziedzinie.
Współpraca między FireMATRIX a www.haleprzemyslowe.plus to wyjątkowa okazja dla wszystkich profesjonalistów związanych z branżą hal przemysłowych. Dzięki temu partnerstwu, dostęp do eksperckiej wiedzy będzie jeszcze łatwiejszy i bardziej wszechstronny. W końcu, wspólna pasja oraz cel pozwalają osiągnąć więcej niż samodzielne działanie. Przyłącz się do tej inspirującej współpracy i bądź na bieżąco z najlepszymi praktykami oraz rozwiązaniami w dziedzinie hal przemysłowych!
Tabela stanów to zdigitalizowana forma treści scenariusza pożarowego. Jest pierwszym krokiem do przełożenia języka opisowego scenariusza na algorytmy sterowania realizowane przez centrale sterujące urządzeniami przeciwpożarowymi CSUP. Tabele formułowane są zwykle z wykorzystaniem arkusza kalkulacyjnego. W wierszach wymieniane są urządzenia a w kolumnach strefy, od których, w przypadku wykrycia pożaru, uzależnione będzie sterowanie urządzeniami przeciwpożarowymi i nie tylko. Stan danego urządzenia określa się używając „0” oraz „1”.
Żadne przepisy prawne nie regulują tego, czy taki zapis powinien powstać, jednak trudno sobie wyobrazić rozpoczęcie projektu automatyki pożarowej bez dokładnego tabelarycznego ujęcia stanów opisanych w scenariuszu pożarowym. O ile na etapie opracowywania scenariusza tabela stanów jest pomijana lub opracowywana w postaci uproszczonej, to w przypadku projektu wykonawczego sterowania urządzeniami przeciwpożarowymi tabela stanów musi być jego integralną częścią.
Tabela stanów ma znaczący wpływ na projekt elektryczny, w którym znajdują się nie tylko urządzenia przeciwpożarowe. Stan wszystkich objętych projektem urządzeń wpływa na realizację scenariusza pożarowego. Może ułatwić lub zakłócić ten proces. Na przykład schody ruchome - właściwe ustawienie działania schodów może pomagać lub utrudniać proces ewakuacji. Podobnie będzie z innymi urządzeniami, tj.: wszelkiego rodzaju bramki, szlabany i kołowroty kontroli biletowej. Właściwe ustawienie parametrów działania urządzeń elektrycznych zwiększy bezpieczeństwo w całym budynku.
O ile scenariusz pożarowy oraz tabela stanów zawierają dane gromadzone w jednym miejscu, o tyle matryca sterowań może być realizowana w wielu rozproszonych centralach, dostarczanych przez różnych wykonawców. Typowym przykładem jest tu sytuacja, w której sygnał alarmowy z danej strefy przekazywany jest bezpośrednio z Systemu Sygnalizacji Pożaru (SSP) do Dźwiękowego Systemu Ostrzegawczego (DSO). W centralce DSO realizowana jest matryca związana ze sterowaniem głośników aktywnych, zgodnie z przyjętym scenariuszem pożarowym.
Część tabeli stanów może być realizowana w centralce dostarczanej wraz bramami przeciwpożarowymi, podczas gdy inna część w lokalnych centralach odpowiedzialnych za sterowanie kurtynami dymowymi. W takim przypadku mamy do czynienia z wieloma podwykonawcami, którzy na podstawie tej samej tabeli stanów realizują matrycę sterowań tylko w części dotyczącej stanów dla tych konkretnych urządzeń. O ile dane w tabeli sterowań są zgromadzone w jednym miejscu, o tyle konkretne sterowania realizowane są przez wiele matryc stworzonych dla wielu centralek rozproszonych po całym obiekcie.
Opracowywanie tabeli stanów, podobnie jak matrycy sterowań jest procesem iteracyjnym. Jeśli zmienia się koncepcja architektoniczna i założenia funkcjonalne, zmienia się także scenariusz pożarowy, a razem z nim projekt automatyki oraz tabela / matryca sterowań. Należy pamiętać o tym, że ze względu na rozproszenie matryc sterowań na wiele central, korekta ich bywa utrudniona.
Najlepszym rozwiązaniem jest zastosowanie matrycy zintegrowanej. O matrycy zintegrowanej mówimy wtedy, kiedy cała tabela stanów została zaimplementowana w jednej centrali sterującej. Zapewnia to większą elastyczność wprowadzania danych w przypadku zmian wynikających z konieczności dodania czy skorygowania scenariusza pożarowego. Wystarczy zrobić to w jednym, zintegrowanym miejscu, zamiast w kilku, przy użyciu różnych narzędzi do konfigurowania.
%20(1).png)
Tabela stanów, jako przełożenie scenariusza pożarowego na logiczne stany urządzeń w stanie zagrożenia pożarem zawiera przejścia urządzeń z pozycji “oczekiwania” do pozycji “bezpieczeństwa”. Jest to zatem proces jednokierunkowy od stanu pracy normalnej do stanu w przypadku pożaru. Nie jest to jednak jedyny kierunek, który jest potrzebny do prawidłowego działania systemu.
Każda instalacja wymaga testów zarówno przed uruchomieniem, jak i w trakcie eksploatacji. Zaliczenie testów jest warunkiem koniecznym do odbiorów inwestycyjnych, a w miarę upływu czasu, zapewnia odpowiedni poziom bezpieczeństwa eksploatacji. Przeprowadzenie testu wymaga przejścia systemu przez całą pętlę: od spoczynku do “bezpieczeństwa” (tą częścią zajmują się rzeczoznawcy w czasie pisania scenariusza pożarowego), a na koniec powrót do spoczynku. Ten właśnie powrót zapisuje się w matrycy sterowań powrotnych.
Matryca sterowań powrotnych zawiera algorytmy realizowane przez Centralę Sterującą Urządzeniami Przeciwpożarowymi uruchamiane po odwołaniu stanu alarmowego. W procesie przywracania urządzeń do pracy normalnej konieczne jest uwzględnienie wszystkich wymogów technologicznych oraz zasad bezpieczeństwa jakie obowiązują w przypadku wysterowania. W matrycy sterowań muszą być uwzględniane niezbędne zwłoki czasowe, a także różne warunki logiczne, aby nie doprowadzić do awarii lub uszkodzeń urządzeń przeciwpożarowych i żeby nie doszło do przeciążeń w sieci zasilającej. Należy także pamiętać, że brak niezbędnych zabezpieczeń może doprowadzić do uszkodzeń kanałów wentylacyjnych.
Matryca sterowań powrotnych jest również narzędziem, dzięki któremu można w szybki sposób powrócić do normalnego funkcjonowania budynku po wystąpieniu fałszywego alarmu. Konieczna jest zatem funkcja przywracania stanu pracy urządzeń przeciwpożarowych do stanu wyjściowego, a więc pracy normalnej lub spoczynku. Takie urządzenia, jak np. przeciwpożarowe klapy odcinające przyjmują pozycję oczekiwania. W przypadku wind, czy wentylacji bytowej urządzenia te powrócą do pracy normalnej.
Założyciel i prezes Ela-compil
Autor wielu publikacji z dziedziny technicznych środków ochrony mienia oraz zintegrowanych systemów zarządzania bezpieczeństwem. Współtwórca platfromy FireMATRIX.