Jeżeli porównujemy trudność projektowania różnych systemów należących do grupy elektronicznych zabezpieczeń technicznych (ESZ), to projektowanie systemów kontroli dostępu (SKD) należy do jednych z najbardziej wymagających, czyli najtrudniejszych. Skoncentruję się na jednym z najbardziej kontrowersyjnych tematów w projektowaniu SKD jakim jest ewakuacja ludzi w obiektach objętych kontrolą dostępu.
Od razu należy zaznaczyć, że wg normy PN-EN 60839-11-1:2014.01 – wersja polska: Systemy alarmowe i elektroniczne systemy zabezpieczeń. Część 11-1: Elektroniczne systemy kontroli dostępu. Wymagania dotyczące systemów i komponentów, system kontroli dostępu to „system zaprojektowany do przyznawania osobom uprawnionym lub podmiotom, wejścia i/lub wyjścia z obszaru o kontrolowanym zabezpieczeniu i do odmowy takiego wejścia i/lub wyjścia osobom lub podmiotom nieuprawnionym”. Nie ma tu żadnego odniesienia do ewakuacji, z czego można wywnioskować, że wg. norm na SKD, system kontroli dostępu z zasady nie służy do obsługi ewakuacji osób z obiektu. Z tego wynika, że temat ewakuacji należy rozwiązywać innymi metodami.
Aby lepiej zrozumieć tematykę związaną z ewakuacją należy wprowadzić kilka pojęć. Pierwszym jest „aktywator przejścia kontrolowanego”, czyli urządzenie ryglujące połączone z centralą kontroli dostępu, odblokowujące i zabezpieczające przejście zgodnie z zadanymi regułami, np. elektrozaczep, elektrorygiel, zamek elektromechaniczny, elektromagnes drzwiowy, silnik szlabanu, elektryczny napęd bramy. Kolejne pojęcia określają rodzaj aktywatora. Wyróżniamy aktywatory typu:
„fail-safe” – bezpieczne w razie awarii (odblokowane w razie awarii), czyli „urządzenia ryglujące zaprojektowane do automatycznego odblokowania w przypadku braku zasilania”, popularnie określane jako aktywatory NO oraz
„fail-secure” – zabezpieczone mimo awarii (zaryglowane mimo awarii), czyli „urządzenia ryglujące zaprojektowane tak, aby dalej zabezpieczały w przypadku braku zasilania”, popularnie określane jako aktywatory NC.
Określenia NO i NC mają wiele znaczeń np. w przypadku styków przekaźników oznaczają styki bez napięcia rozwarte (NO) lub zwarte (NC).
Tyle teorii powinno wystarczyć, aby zrozumieć przykładowy schemat podłączenia aktywatora przejścia kontrolowanego typu NO w systemie kontroli dostępu oraz zasady zrealizowania funkcji ewakuacji tego przejścia.
Na rysunku widać elementy przynależne do poszczególnych systemów, zidentyfikowane kolorami. I tak elementy SKD zaznaczono na szaro, elementy systemu sygnalizacji pożaru (SSP) na czerwono, a element przeznaczony do ręcznego odblokowywania (zgodny ze zharmonizowaną normą europejską PN-EN 13637:2015-07 - wersja angielska: Okucia budowlane. Sterowane elektrycznie systemy do wyjść przeznaczone do stosowania na drogach ewakuacyjnych. Wymagania i metody badań) na zielono. Obszar przejścia kontrolowanego zaznaczono na żółto.
Należy zwrócić uwagę, że w przypadku SKD w obwodzie znajdują się styki przekaźnika, opisane jako NC, natomiast w module sterującym SSP (lub w Centrali Sterującej Urządzeniami Przeciwpożarowymi) opisane jako NO. Można przeprowadzić krótką analizę działania styków w urządzeniach SSP. Aby styki były zwarte, tak jak na rysunku, przekaźnik musi być przez cały czas zasilany. W momencie konieczności przeprowadzenia ewakuacji napięcie jest „zdejmowane” z przekaźnika, co powoduje rozwarcie styków i odblokowanie przejścia (prąd przestaje płynąć w obwodzie aktywatora). Jeżeli przewody uległyby uszkodzeniu np. w wyniku pożaru, to przejście pozostanie odblokowane. Gdyby zastosować styki typu NC, jak to ma miejsce w przypadku SKD, czyli gdy sterowanie odbywa się przez podanie napięcia na przekaźnik, wówczas, przy niekorzystnym scenariuszu zaniku napięcia sterującego przekaźnikiem, przejście mogłoby nieintencjonalnie zostać zablokowane. Z tego można wysnuć wniosek, że centrala SKD nie została skonstruowana w celu tworzenia systemów realizujących ewakuację obiektów, co oczywiście nie oznacza, że nie można wydać komendy odblokowania grupy przejść; ale bezpieczniej jest to zrobić z poziomu systemu sygnalizacji pożaru np. za pośrednictwem Centrali Sterującej Urządzeniami Przeciwpożarowymi.
W kolejnej części omówię niektóre elementy elektrycznego sterowania wyjść przeznaczonego do stosowania na drogach ewakuacyjnych (zgodne ze zharmonizowaną normą europejską PN-EN 13637: 2015-07). Opiszę też w jakich stanach może się znajdować przejście kontrolowane (zdradzę od razu, że nawet w pięciu), co będzie miało fundamentalne znaczenie dla zrozumienia wpływu niektórych niefortunnych przepisów na projektowanie SKD.
Autor: Andrzej Tomczak ID Electronics Sp. z o.o
Ekspert, rzeczoznawca i wykładowca w zakresie bezpieczeństwa i zabezpieczeń, od ponad 30 lat zajmujący się systemami kontroli dostępu. Przedstawiciel Polskiej Izby Systemów Alarmowych w Polskim Komitecie Normalizacyjnym. Autor wielu artykułów nt. systemów bezpieczeństwa i zabezpieczeń oraz automatyki budynkowej.
Poznaj praktyczną stronę sterowania wentylacją grawitacyjną na przykładzie centrali
Zasady realizacji sterowań na podstawie scenariusza pożarowego
Prezentację poprowadzi rzeczoznawca do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych weryfikujący rozwiązania projektowe. Przybliży on tematykę związaną z praktycznymi zasadami opracowywania scenariuszy pożarowych oraz opowie dlaczego tak ważne jest stosowanie central sterujących w obiektach.
Wentylacja grawitacyjna - automatyka, sterowanie na przykładzie centrali FPM+
%20(1).png)
Jak przejść przez każdy etap projektowania automatyki pożarowej do sterowania wentylacją grawitacyjną?Jak zaoszczędzić czas przy projektowaniu korzystając z gotowych narzędzi i bibliotek do programu AutoCAD? Na te pytania odpowiedzą przedstawiciele firmy Ela-compil, producenta Centrali FPM+.
Współczesna architektura stawia przed projektantami złożone wyzwania. Skuteczność DSO jest ściśle związana ze zrozumiałością reprodukowanych komunikatów, na którą wpływ ma wiele czynników. Projektowanie DSO wymaga precyzyjnej analizy m.in. złożoności przestrzeni, różnorodności materiałów budowlanych i źródeł hałasu. Tradycyjne metody projektowania często nie sprawdzają się w skomplikowanych realizacjach, gdzie projektant napotka liczne tego typu wyzwania jednocześnie.
Tu na scenę wkraczają symulacje akustyczne – cyfrowe narzędzie w projektowaniu DSO. Zaawansowane oprogramowanie pozwala stworzyć wirtualny model budynku i precyzyjnie analizować rozchodzenie się dźwięku, optymalizując rozmieszczenie głośników, poziom ciśnienia akustycznego (SPL) i zrozumiałość mowy (STI).
Symulacja akustyczna to proces modelowania zachowania dźwięku w danej przestrzeni za pomocą specjalistycznego oprogramowania. Podstawą symulacji będzietrójwymiarowy model obiektu, uwzględniający dane dotyczące geometrii, materiałów budowlanych, typie i rozmieszczeniu źródeł dźwięku. Oprogramowaniusymuluje w takim modelu rozchodzenie się fali akustycznej, pozwalając nawizualizację kluczowych parametrów dźwięku.
Projektant analizuje kluczowe parametry - od poziomu ciśnieniaakustycznego (SPL), przez czas pogłosu (RT), po wskaźnik zrozumiałości mowy(STI).
Dzięki symulacjom otwierają się przed projektantem możliwości precyzyjnej optymalizacji akustyki budynku jeszcze na etapie projektowania, co pozwala uniknąć kosztownych poprawek w trakcie realizacji. Symulacje minimalizują ryzyko kosztownych błędów projektowych i stają się kluczem dotworzenia przestrzeni bezpiecznych i komfortowych akustycznie.
Oslo Atrium: Analiza akustyczna w praktyce
Projekt renowacji Oslo Atrium, to przykład prawdziwego wyzwania dla akustyka opracowującego symulację akustyczną. Będący przedmiotemanalizy obszar jest otwartą przestrzenią publiczną łączącą 8 kondygnacjibudynku. Kubaturę cechuje ogromny rozmiar, wydłużony czas pogłosu oraz ograniczona możliwość adaptacji akustycznej.
Analiza, którą przygotowano z użyciem oprogramowania EASE skupiła się na trzech parametrach: poziomie ciśnienia akustycznego (SPL), wskaźniku zrozumiałości mowy (STI) oraz czasie pogłosu (RT).
Założenia projektowe:
- system powinien zapewniać reprodukcję dźwięku na poziomie 86 dB SPL(A),
- wartość średnia wskaźnika STIPA wynosić powinna niemniej niż 0,60,
- czas pogłosu w kubaturze nie powinien przekraczać 2s.
Od modelu do realizacji
Wykorzystując dane projektowe, stworzono model 3D budynku, w którym rozmieszczono 219 źródeł dźwięku, reprezentujących głośniki pożarowe zgodne z normą EN54.
Symulacja wykazały konieczność zastosowania głośników o dużej kierunkowości (w tej roli dobrano kolumny liniowe typu ABT-LA60) oraz głośników sufitowych o rozszerzonym pasmie przenoszenia (ABT-S2010).
Na drodze symulacji akustycznej dobrano również materiały dźwiękochłonne w postaci paneli akustycznych, płyt perforowanych oraz tynku akustycznego.
Projekt Oslo Atrium udowadnia, że symulacje akustyczne to nie przyszłość, lecz teraźniejszość projektowania DSO. Wykorzystanie narzędzi komputerowej symulacji akustycznej w procesie projektowania pozwala na:
Dla projektantów to sygnał: akustyka wkracza w erę cyfrową, a symulacje stają się nieodzownym narzędziem.